Πώς θα πετύχω καλά αποτελέσματα στις εξετάσεις;

Η μάθηση είναι κάτι που μπορεί να απογειώσει την εξέλιξη και την ανάπτυξη ενός ανθρώπου, ανεξάρτητα από την ηλικία του και τη φάση ζωής που βρίσκεται. Πόσο μάλλον όταν μιλάμε για την κατεξοχήν περίοδο όπου το να μαθαίνει κανείς αποτελεσματικά είναι προαπαιτούμενο: Το σχολείο και το πανεπιστήμιο.

Τι γίνεται όμως όταν δεν μαθαίνουμε πώς να μαθαίνουμε αποτελεσματικά;

Καλά τα φροντιστήρια και τα ιδιαίτερα, αλλά το να βασιζόμαστε μόνο σε αυτά και στην ικανότητα του ατόμου να αποστηθίζει, δεν αποτελεί καλή στρατηγική μακροπρόθεσμα. Αντιθέτως, η στρατηγική αυτή οδηγεί σε έντονο άγχος και στρες, αμέτρητες ώρες που θα μπορούσαμε να τις επενδύσουμε πολύ πιο εποικοδομητικά, ανθρώπους που έχουν ξεχάσει να χαμογελούν.

Και μην ξεχνάμε πόσο λάθος αντιλήψεις εδραιώνονται μέσα από αυτήν την προσέγγιση: 

Ότι πρέπει να δουλεύεις πολύ και σκληρά για να έχεις επιτυχία στη ζωή.

Ότι δεν αξίζεις τίποτα αν δεν φέρεις υψηλά αποτελέσματα.

Ότι η ψυχική σου υγεία και η ευτυχία σου δεν είναι σημαντικές.

Και ένα σωρό άλλα πράγματα που δεν χρειάζεται να απαριθμήσω.

Σε αυτό το άρθρο λοιπόν έχω συγκεντρώσει υλικό που θα σε βοηθήσει να τη δεις αλλιώς και να αντιμετωπίσεις τη μάθηση ως μία δεξιότητα, υιοθετώντας σταδιακά μία νέα στάση ζωής απέναντί της. Ξεκίνα να το βλέπεις ως εξής:

Αν μάθεις να «ψαρεύεις», δεν θα χρειαστείς ποτέ ξανά μεσάζοντα για να σου φέρει ψάρια. Θα ξέρεις πώς να το κάνεις μόνος/η σου πολύ αποτελεσματικά.

Μια σημαντική σημείωση πριν ξεκινήσουμε:

Αντιμετωπίζω τη μάθηση ολιστικά. Δεν είναι μόνο οι τεχνικές μνήμης το θέμα, αλλά το να δημιουργήσεις παράλληλα τις κατάλληλες συνθήκες γύρω σου και μέσα σου. Συνθήκες που να ευνοούν τη μαθησιακή διαδικασία συνολικά. Όσα θα μάθεις να εφαρμόζεις εδώ είναι πράγματα που θα σε βοηθήσουν να έχεις υψηλή παραγωγικότητα σε κάθε τομέα που σε ενδιαφέρει.

Αυτό είναι το ωραίο με το να κάνεις πράγματα που λειτουργούν πραγματικά:

Είναι απολύτως μεταφέρσιμα και σε άλλους τομείς και μπορούν έτσι να απογειώσουν τόσο την ακαδημαϊκή όσο και την επαγγελματική σου πορεία.

Ξεκινάμε.

Η βάση για αποτελεσματική μάθηση

Αν περιμένεις να ξεκινήσουμε με τεχνικές απομνημόνευσης, θα σε απογοητεύσω. Βλέπεις, για να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε αποτελεσματικά τα εργαλεία που βοηθούν τον εγκέφαλο να μαθαίνει αποτελεσματικά, χρειάζεται πρώτα να δημιουργήσουμε τις συνθήκες που οδηγούν σε διαύγεια.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι μηχανή. Είναι ένα όργανο που λειτουργεί μέσα σε ένα σύστημα οργάνων, και όλα αυτά τα όργανα συνθέτουν μαζί τον οργανισμό σου. Εάν λοιπόν υπολειτουργείς επειδή σου λείπει ύπνος, δεν τρέφεσαι καλά και είσαι μονίμως μέσα στο στρες, η μάθηση είναι το τελευταίο που πρέπει να σε νοιάζει…

Εκείνο που πρέπει να σε νοιάζει πρώτα και πάνω απ’ όλα είναι η διαχείριση την ενέργειάς σου. Αν δεν έχεις καλά επίπεδα ενέργειας, δεν μπορούμε να μιλήσουμε για τα περαιτέρω, καθώς ό,τι και να θέσεις ως στόχο δεν πρόκειται να λειτουργήσει βάση προγράμματος.

Οι τέσσερις πυλώνες στους οποίους χρειάζεται να εστιάσεις είναι η ξεκούραση και ο ύπνος, η διατροφή, η άσκηση, και η συναισθηματική σου υγεία.

Αυτό το επεισόδιο θα σε βοηθήσει να δημιουργήσεις τις σωστές βάσεις, ώστε να μπορούν η παραγωγικότητα και η μελέτη σου να απογειωθούν.

Ο καλύτερος βοηθός σου

Έχεις ακούσει που λέμε ότι το περιβάλλον μάς προγραμματίζει; Είναι αλήθεια. Το περιβάλλον στο οποίο μαθαίνεις και εργάζεσαι είτε σε βοηθά να είσαι πιο αποτελεσματικός/ή είτε σε σαμποτάρει. Αν για παράδειγμα προσπαθείς να μελετήσεις σε έναν χώρο στον οποίο επικρατεί ακαταστασία – όσο κι αν πιστεύεις ότι «έτσι λειτουργείς καλύτερα» – αυτό σε επιβαρύνει.

Ίσως πιάνεις πολύ συχνά το κινητό. Ίσως παρατηρείς ότι το μυαλό σου ταξιδεύει εύκολα και πρέπει να διαβάζεις το ίδιο πράγμα ξανά και ξανά. Ίσως απλά δεν έχεις διάθεση και γίνεσαι αναβλητικός/ή με τη μελέτη σου.

Ό,τι κι αν συμβαίνει, χρειάζεται να βάλεις τα πράγματα σε τάξη, καθώς αυτό θα φέρει τάξη και στο μυαλό και στη μελέτη σου.

Αυτό το επεισόδιο θα σε βοηθήσει να καταλάβεις βαθύτερα το γιατί και να βρεις το πώς. Θα μάθεις επίσης τι είναι καλό να κάνεις και τι να μην κάνεις την ώρα της μελέτης, μαζί με μερικές πολύ βοηθητικές στρατηγικές που αξίζει να ακολουθείς.

Το κίνητρο πίσω από όλα

Ποιο είναι το δικό σου κίνητρο για μάθηση; Τι σε ωθεί να μελετάς;

Ίσως τώρα ήρθαν στο μυαλό σου τα λόγια των γονιών ή των φίλων σου. Ότι πρέπει να σπουδάσεις σε μια καλή σχολή για να έχεις καλή επαγγελματική αποκατάσταση. Ή ότι το τάδε ή το δείνα επάγγελμα «έχει πολλά λεφτά». Όμως…

Αυτά και άλλα πολλά που σχετίζονται με το τι θα κερδίσουμε σε υλικό επίπεδο ή στο επίπεδο του «τι θα σκεφτούν οι άλλοι» είναι πολύ αδύναμα κίνητρα. Αυτό συμβαίνει επειδή έρχονται απ’ έξω, όπως κάθε προσέγγιση που ακολουθεί τη λογική «καρότο και μαστίγιο». Έχει φανεί ότι αυτό είναι αποτελεσματικό, αλλά μόνο σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο.

Αυτό σημαίνει πως θα κάνεις μια καλή εκκίνηση στην αρχή της ακαδημαϊκής χρονιάς, αλλά σύντομα θα χάσεις την κινητοποίηση, και η απόδοσή σου θα αρχίσει να πέφτει. Αν μάλιστα συνδυάσουμε αυτό το point με τα προηγούμενα δύο, που επίσης δεν εφαρμόζονται από τους περισσότερους μαθητές και φοιτητές, είναι πολύ λογικό το burnout που βιώνουν οι περισσότεροι/ες κάπου γύρω στα Χριστούγεννα.

Ποια είναι η λύση; Το να βρεις το εσωτερικό σου κίνητρο πίσω από όσα κάνεις. Γιατί μελετάς; Ποια είναι η πρόθεσή σου; Πώς αυτό «μιλάει στην καρδιά σου» και στο πώς φαντάζεσαι τη ζωή σου στο μέλλον;

Καλά τα λεφτά, η επιτυχία και η φήμη, αλλά αυτά δεν αποτελούν εσωτερικά κίνητρα και, όπως είπε ο γνωστός ηθοποιός Matthew Perry, «δεν μπορείς να καλύψεις ένα πνευματικό κενό με υλικό τρόπο».

Ίσως στη φάση που είσαι τώρα αυτό να μη σου βγάζει και τόσο νόημα, αλλά πίστεψέ με, θα εκπλαγείς από το πόσο πιο παραγωγικός/ή μπορείς να γίνεις μακροπρόθεσμα, αν όσα κάνεις τα επιλέγεις και δεν σου επιβάλλονται.

Αυτό το επεισόδιο θα σε βοηθήσει να βρεις το εσωτερικό κίνητρο που θα οδηγήσει στο να έχεις σταθερά υψηλή απόδοση σε βάθος χρόνου. Και φυσικά να αποφύγεις τη γνωστή πτώση που έχουν οι περισσότεροι μαθητές και φοιτητές γύρω στα μέσα της χρονιάς.

Καλύτερη συγκέντρωση 

Η συγκέντρωση είναι άλλο ένα σημείο που χρειάζεται να προσέξεις. Χωρίς αυτήν, αφενός χάνεις χρόνο και αφετέρου αυξάνεται ο βαθμός δυσκολίας σε όλα όσα κάνεις. Μάλιστα, αν επενδύσεις στο να βάλεις όλα τα παραπάνω να δουλέψουν για σένα, θα τολμήσω να πω ότι ο βαθμός στον οποίο συγκεντρώνεσαι θα αυξηθεί δραματικά. 

Τώρα… Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός, μαθαίνει με διαφορετικούς τρόπους, και συγκεντρώνεται διαφορετικά. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να παρατηρήσεις πώς λειτουργείς και να προσαρμόσεις τη μελέτη σου σε αυτό, όχι να προσπαθείς να κάνεις αυτό που κάνουν οι άλλοι.

Για παράδειγμα, ίσως κάποιος στο περιβάλλον σου να δηλώνει ότι μπορεί να παραμείνει συγκεντρωμένος για τρεις ώρες σερί και να θεωρείς ότι έτσι πρέπει να κάνεις κι εσύ. Στην πράξη όμως να έχεις δει ότι δεν τα καταφέρνεις.

Καταρχάς, θα σου πω ότι αμφισβητώ όποιον δηλώνει ότι μπορεί να συγκεντρωθεί σερί για τρεις ώρες. Το ανθρώπινο μυαλό δεν λειτουργεί έτσι, χρειάζεται τακτικά διαλείμματα. Δεύτερον, το να μην τα καταφέρνεις δεν σημαίνει τίποτα για σένα και τις ικανότητές σου. Χρειάζεται απλά να βρεις τον δικό σου τρόπο και να δουλέψεις μαζί του.

Αν αυτό σημαίνει ότι θα μελετάς για 20 λεπτά και έπειτα θα κάνεις ένα πεντάλεπτο διάλειμμα πριν συνεχίσεις με τον ίδιο ρυθμό, έχεις το ελεύθερο από μένα να το κάνεις όπως ταιριάζει σε σένα.

Αυτό το επεισόδιο θα σε βοηθήσει να καταλάβεις βαθύτερα το γιατί, καθώς και να ανακτήσεις σταδιακά τη συγκέντρωσή σου.

Διαχείριση χρόνου και diffuse

Αφού λοιπόν βάλαμε τα πράγματα στη θέση τους, μπορούμε πλέον να μιλήσουμε για διαχείριση χρόνου και οργάνωση. Ο χρόνος σου είναι πολύτιμος και σου αξίζει να τον διαχειρίζεσαι με τρόπο που να σου επιτρέπει να έχεις και ζωή. Δίχως να νιώθεις ενοχές κάθε φορά που βγαίνεις για να δεις τους φίλους σου.

Αντιθέτως, το να έχεις ελεύθερο χρόνο και να μπορείς να χαλαρώνεις και να διασκεδάζεις, είναι ζωτικής σημασίας για να έχεις την απόδοση που θέλεις χωρίς να «καίγεσαι».

Για να αρχίσεις να βρίσκεις την ισορροπία ανάμεσα στην πίεση της μελέτης και τη χαλάρωση (diffuse mode), προτείνω να ακούσεις αυτό το επεισόδιο. Έπειτα, μπορείς να προχωρήσεις σε αυτό και αυτό το επεισόδιο που θα σε βοηθήσουν να οργανώσεις αποτελεσματικά το πρόγραμμά σου από μέρα σε μέρα και από εβδομάδα σε εβδομάδα.

Πρόκειται για την προσέγγιση του να ομαδοποιείς τις δραστηριότητές σου μέσα στην ημέρα/εβδομάδα, καθώς και του να μπλοκάρεις κομμάτια χρόνου όπου θα εστιάζεις σε συγκεκριμένα πράγματα κάθε φορά.

Τεχνικές μνήμης και μάθησης

Τώρα είμαστε πλέον στο στάδιο που μπορείς να αρχίσεις να εφαρμόζεις τεχνικές που θα σε βοηθήσουν να ανεβάσεις τη μελέτη σου σε νέο επίπεδο.

Σε αυτό το σημείο θέλω να τονίσω και πάλι το εξής:

Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και ως εκ τούτου μαθαίνει διαφορετικά. Αυτό σημαίνει πως χρειάζεται να αξιολογήσεις τη μέχρι τώρα εμπειρία σου και να καταλήξεις στο τι σε βοηθάει περισσότερο και τι όχι.

Ίσως μαθαίνεις πιο αποτελεσματικά όταν ακούς κάποιον να σου εξηγεί το υλικό. Ίσως πάλι προτιμάς να βλέπεις και να ακούς για να μαθαίνεις. Ή μπορεί να ανήκεις στους ανθρώπους που θέλουν να κάνουν πρακτικά κάτι με τη νέα γνώση για να την κατανοήσουν καλύτερα, όπως το να δημιουργούν οπτικοποιημένες σημειώσεις (βλέπε νοητική χαρτογράφηση).

Εκείνο που έχει σημασία είναι να βρεις τον δικό σου τρόπο. Παρακάτω θα σου προτείνω μερικές από τις πιο αποτελεσματικές τεχνικές, πρακτικές και προσεγγίσεις για να πειραματιστείς και να καταλήξεις.

Μια συμβουλή:

Δώσε χρόνο σε εκείνα που νιώθεις ότι σου ταιριάζουν, εφάρμοσέ τα στην πράξη και δες τι σου ταιριάζει περισσότερο. Δεν αρκεί το να σκεφτόμαστε κάτι θεωρητικά για να καταλήξουμε σε ασφαλή συμπεράσματα. Το βίωμα είναι πάντα ο καλύτερος δάσκαλος.

Ο ρόλος της επανάληψης

Ναι, έχεις βαρεθεί να το ακούς… «Η επανάληψη είναι μήτηρ πάσης μαθήσεως…» Σου έχει μάθει όμως κανείς πώς γίνεται η πραγματικά αποτελεσματική επανάληψη;

Θα υποθέσω πως όχι και θα σου προτείνω απευθείας να μάθεις τι είναι η λεγόμενη Επανάληψη σε Αυξανόμενα Διαστήματα. Ξεκίνα να τη βάζεις στη ζωή σου και θα δεις πολύ σύντομα τις ικανότητές σου να απογειώνονται.

Τα τέσσερα επίπεδα της γνώσης και πώς να τα ανέβεις

Ως εκπαιδευτικός πίστευα πάντα βαθιά πως όταν ένας μαθητής καταλαβαίνει το γιατί πίσω από αυτά που του ζητάμε να κάνει μέσα στην αίθουσα, η απόδοση του αυξάνεται και οι δυνατότητές του διευρύνονται.

Γι’ αυτό και σου προτείνω τώρα να μάθεις για τα τέσσερα επίπεδα της γνώσης, ώστε να καταλάβεις πώς λειτουργεί η μαθησιακή διαδικασία σε βαθύτερο επίπεδο. Και να μπορέσεις κατ’ επέκταση να κατακτήσεις νέες κορυφές με λιγότερη προσπάθεια.

Τεχνικές μνήμης και μάθησης

Είναι πολλοί εκείνοι που θεωρούν πως δεν έχουν καλή μνήμη και το πιστεύουν βαθιά. Θα σου πω, όμως, πως δεν υπάρχει καλή και κακή μνήμη. Υπάρχει εκπαιδευμένη και ανεκπαίδευτη.

Η απομνημόνευση αποτελεί δεξιότητα και μπορείς να αρχίσεις να τη χτίζεις ξεκινώντας σήμερα κιόλας. Το μόνο που χρειάζεσαι είναι η πρόθεση να τη βελτιώσεις και η διάθεση να… παίξεις με όσα θα μάθεις εδώ καθώς και στο βιβλίο που έχω γράψει, αν ανήκεις σε εκείνους που μαθαίνουν διαβάζοντας.

Συνοψίζοντας… 

Από όλα τα παραπάνω θέλω να θυμάσαι το εξής:

Η μάθηση είναι μια ολιστική διαδικασία. Όσα συζητήσαμε σε αυτό το άρθρο αποτελούν κομμάτια του συνολικού παζλ της αποτελεσματική μαθησιακής διαδικασίας.

Φροντίζοντας κάθε ένα από αυτά, βελτιώνεις την ικανότητάς σου να μαθαίνεις και να απομνημονεύεις, πράγμα που σε βάθος χρόνου σου χαρίζει σιγουριά, αυτοπεποίθηση και εμπιστοσύνη στις ικανότητές σου. Μάλιστα, η λογική που ακολούθησα στη σειρά που αναφέρθηκα στο κάθε τι, είναι η ίδια λογική σειρά που θα ακολουθούσα αν δουλεύαμε μαζί ατομικά.

Η απάντηση στο «Πώς θα πετύχω καλά αποτελέσματα στις εξετάσεις;» δεν ξεκινά με το να βρεις το καλύτερο φροντιστήριο ή τον καλύτερο καθηγητή για να κάνεις ιδιαίτερα. Ξεκινά με το να επενδύσεις τον χρόνο και την ενέργεια για να μάθεις πώς να μαθαίνεις αποτελεσματικά. Αν καταφέρεις αυτό, τότε τα ιδιωτικά μαθήματα θα πιάσουν πραγματικά τόπο. Και σε κάποιες περιπτώσεις ίσως διαπιστώσεις ότι τελικά δεν τα χρειαζόσουν εξαρχής.

Κράτα λοιπόν αυτό το άρθρο σαν οδηγό που θα σε βοηθήσει να δημιουργήσεις γερά θεμέλια πάνω στα οποία θα μπορέσεις να δομήσεις το μέλλον όπως το φαντάζεσαι. Η μάθηση αποτελεί σημαντικό πολλαπλασιαστή για τη ζωή σου και όσα συζητήσαμε εδώ θα σε βοηθήσουν να κατακτήσεις πολλές κορυφές. Εφόσον τα μετατρέψεις σε πράξη.

Ξέρω ότι ίσως σου φάνηκαν πολλή δουλειά και η αλήθεια είναι ότι ναι, θα χρειαστεί να καταβάλλεις προσπάθεια για να βάλεις τα παραπάνω στη ζωή σου. Στο λέω όμως έχοντας χάσει πολύ χρόνο ως μαθήτρια – και φοιτήτρια – που δεν τα γνώριζε όλα αυτά:

Αξίζει 1000%.

Άλλωστε, η εναλλακτική κοστίζει ακριβά, τόσο σε χρόνο και χρήματα που θα πάνε χαμένα σε περιττά μαθήματα και ώρες μελέτης, όσο και σε αυτοπεποίθηση. Μαζί με εκείνο το απαίσιο αίσθημα αβεβαιότητας για το μέλλον. Θα σου πω, όμως, τον ορισμό που δίνω στην αυτοπεποίθηση:

Αυτοπεποίθηση είναι η εμπιστοσύνη μου στην ικανότητά μου να μαθαίνω, να βελτιώνομαι και να εξελίσσομαι μέσα από αυτό.

Ναι, ο κόσμος – και το μέλλον – κρύβει πολλή αβεβαιότητα. Είναι, όμως, μεγάλη υπόθεση το να μπορείς να εμπιστευτείς τον εαυτό σου και τις ίδιες σου τις ικανότητες για εξέλιξη μέσα σε αυτόν τον κόσμο.

Τι λες; Αξίζει να «μάθεις να ψαρεύεις» και να αρχίσεις να εμπιστεύεσαι τον ίδιο σου τον εαυτό;

Αν η απάντησή σου είναι αυτή που νομίζω, κάνε ένα καλό και μοιράσου αυτό το άρθρο με κάποιον άνθρωπο που ξέρεις ότι θα ωφεληθεί. Κάθε share μετράει. 

Και αν θέλεις να δουλέψουμε μαζί όλα τα παραπάνω και να κερδίσεις χρόνο και προσπάθεια από το να προσπαθείς μόνος/η σου, είμαι εδώ.