Δουλεύεις πολύ. Δουλεύεις περισσότερο από όλους. Και παρόλα αυτά, νιώθεις ότι δεν αρκεί.
Λες ναι σε όλα. Δεν ζητάς αυτό που αξίζεις. Και όταν κάποιος σου ασκεί κριτική, παγώνεις.
Το πιο περίεργο; Το λες «ευσυνειδησία».
Δεν είναι.
Στο νέο επεισόδιο από τις Φυλλισοφίες εξηγώ γιατί αυτό που βιώνεις στη δουλειά σου μπορεί να μην είναι ο χαρακτήρας σου – αλλά ένας εξελικτικός μηχανισμός που τρέχει στο παρασκήνιο.
Μοτίβο 1: People-pleasing – «Αν αρνηθώ, θα με θεωρήσουν δύσκολη/ο»
Λες ναι πριν σκεφτείς. Αναλαμβάνεις δουλειά άλλων. Νιώθεις υπεύθυνη/ος για τα συναισθήματα των συναδέλφων σου. Μπορεί να το λες «καλοσύνη» – αλλά οι έρευνες δείχνουν κάτι διαφορετικό.
Ο ψυχολόγος Paul Gilbert περιγράφει το people-pleasing ως μορφή υποτακτικής συμπεριφοράς: εξελικτικά, όταν νιώθαμε απειλή από κάποιον πιο ισχυρό μέσα στην ομάδα, η ασφαλέστερη αντίδραση ήταν να συμμορφωθούμε, να κατεβάσουμε το κεφάλι, να γίνουμε «αρεστοί». Δεν ήταν χαρακτήρας, αλλά επιβίωση. Και αυτός ο μηχανισμός τρέχει ακόμα μέσα στο σύγχρονο εργασιακό περιβάλλον – απλά χωρίς πραγματική απειλή.
Μοτίβο 2: Σιωπή σε meetings – «Γιατί δεν μίλησα;»
Έχεις ιδέες αλλά δεν τις λες. Μπροστά στην κριτική «παγώνεις». Μετά σκέφτεσαι: «γιατί δεν μίλησα;»
Η έρευνα της Amy Edmondson και το Project Aristotle της Google έδειξαν ότι το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό μιας υψηλής απόδοσης ομάδας είναι η ψυχολογική ασφάλεια: η αίσθηση ότι μπορείς να πεις αυτό που σκέφτεσαι χωρίς τιμωρία. Όταν ο εσωτερικός κριτής είναι ενεργός, αυτή η ασφάλεια δεν υπάρχει – ακόμα κι αν ο χώρος εργασίας είναι αντικειμενικά ασφαλής. Ο εγκέφαλος δεν ξεχωρίζει τον εσωτερικό από τον εξωτερικό επικριτή.
Μοτίβο 3: Υπερεργασία – «Τρέχω για να μην με πιάσουν»
Μένεις μέχρι αργά ενώ δεν χρειάζεται – από ενοχή. Η επιτυχία δεν σε ηρεμεί, απλά ανεβάζει τον πήχη.
Ο Gilbert κάνει μια κρίσιμη διάκριση: υπάρχει η προσπάθεια που γίνεται από επιθυμία (striving to achieve) και η προσπάθεια που γίνεται από φόβο απόρριψης (striving to avoid inferiority). Εξωτερικά μοιάζουν ίδιες. Εσωτερικά είναι εντελώς διαφορετικές – και η δεύτερη είναι αυτή που οδηγεί σε εξάντληση.
Μοτίβο 4: Εξάντληση χωρίς λόγο – «Δεν έκανα τίποτα και νιώθω άδεια/ος»
Γυρνάς σπίτι εξαντλημένη/ος χωρίς να έχεις κάνει κάτι ιδιαίτερα βαρύ. Γιατί;
Ο θυμός που δεν εκφράστηκε στη δουλειά δεν εξαφανίζεται. Στρέφεται εσωτερικά ή σε «ασφαλείς» στόχους – συνήθως ενάντια στον εαυτό μας ή σε άνθρωποί που αγαπάμε πολύ. Δεν είσαι κουρασμένη/ος από τη δουλειά. Είσαι κουρασμένη/ος από το να κρατάς τα πάντα μέσα σου.
Αυτό δεν είναι μόνο δικό σου
Οι έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες επηρεάζονται δυσανάλογα: σε μελέτη με πάνω από 4.000 εργαζόμενους, οι γυναίκες υποτίμησαν τον εαυτό τους σε 19 από 24 ικανότητες, ενώ οι συνάδελφοί τους τις αξιολογούσαν υψηλότερα. Άλλη μελέτη βρήκε ότι το 44% των γυναικών ασκεί υψηλή αυτοκριτική, έναντι 34% των ανδρών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γυναίκες είναι «πιο αδύναμες». Σημαίνει ότι η κοινωνία εκπαίδευσε τον κριτή τους να φωνάζει πιο δυνατά. Και αν αναγνωρίζεις κάτι από αυτά στον εαυτό σου, αυτό δεν είναι αδυναμία, αλλά αυτογνωσία.
Η αλλαγή δεν ξεκινάει με ένα «σκέψου θετικά»
Η αλλαγή δεν ξεκινάει με ένα «σκέψου θετικά». Ξεκινάει με αναγνώριση.
Με το να δεις ότι αυτά που ονομάζεις «χαρακτήρα» είναι μηχανισμοί. Μηχανισμοί που κάποτε σε προστάτευαν. Σήμερα όμως δεν χρειάζεσαι αυτήν την προστασία. Χρειάζεσαι επίγνωση.
Δωρεάν εργαλείο
Κατέβασε το «Ο κριτής στη δουλειά σου» – ένα checklist αναγνώρισης (16 σενάρια, τσεκάρεις αυτά που σε αντιπροσωπεύουν) και journaling prompts για 5 ημέρες.
→ https://phyllisgabriel.kit.com/inner-critic-checklist
Growth Academy
Αν θέλεις να πας βαθύτερα, στο Growth Academy δουλεύουμε αυτόν τον μήνα ένα mini-action course για τον εσωτερικό κριτή: journaling, πρακτικές ασκήσεις, και μια κοινότητα γυναικών που δουλεύουν ενεργά με τον εαυτό τους.
→ phyllisgabriel.com/growth-academy
Επιπλέον προτεινόμενο υλικό:
- Επ. 108 – Τι κάνει πραγματικά η αυτοκριτική στο μυαλό σου;
- Επ. 106 – Γιατί δεν αλλάζεις ακόμα κι όταν το θέλεις πολύ | Νευροεπιστήμη & Ψυχολογία
- Επ. 101 – Employer Branding – Τι λένε οι εργαζόμενοί σου όταν δεν είσαι στο δωμάτιο;
- Το σύνδρομο του απατεώνα και πώς να το νικήσεις
Βιβλιογραφία
- Gilbert, P. (1992). Depression: The Evolution of Powerlessness.
- Gilbert, P. (2000). Varieties of submissive behaviour as forms of social defense.
- Kross, E. (2021). Chatter: The Voice in Our Head.
- Edmondson, A. (1999). Psychological Safety and Learning Behavior. ASQ.
- Breines, J.G. & Chen, S. (2012). Self-Compassion Increases Self-Improvement Motivation. PSPB.
- Neff, K.D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization. Self and Identity.
- Psychological Consultancy Ltd (2016). Gender differences in 360° appraisals.
- PsychTests (2022). Perfectionism Test — gender differences.
