Με έχουν κουράσει τα social media. Πολύ.
Προσπαθώ να κάνω όσο πιο συχνά μπορώ zoom out και να αξιολογώ τι έχει αξία και τι όχι – τι θέλω να κρατήσω και τι θέλω να αφήσω πίσω.
Αυτό που θέλω – και νομίζω ότι το θέλουμε όλοι/ες – είναι η σύνδεση και η επικοινωνία. Είτε αυτό αφορά στις διαπροσωπικές μας σχέσεις, είτε στην ίδια τη δουλειά μας. Θέλουμε να ακουγόμαστε και να νιώθουμε ότι μας καταλαβαίνουν.
Αυτό που βλέπω είναι μια αποσύνδεση που όλο και μεγαλώνει.
Από το 2010 βοηθά επιχειρήσεις να φτάσουν στο κατάλληλο κοινό, να συνδεθούν μαζί του ουσιαστικά και να αυξήσουν τις πωλήσεις τους. Από το 2013 εκπαιδεύει τη νέα γενιά marketers και διαφημιστών και έχει πιστοποιηθεί από το Harvard Derek Bok Center στην Εκπαίδευση Ενηλίκων.
Τα τελευταία χρόνια εστιάζει στην έρευνα γύρω από την επίδραση των διαφημιστικών μηνυμάτων στους καταναλωτές. Είναι απόφοιτος Οικονομικών Επιστημών και έχει 2 Μεταπτυχιακά στην Διοίκηση Επιχειρήσεων με εξειδίκευση στο marketing καθώς και στην Γνωστική Ψυχολογία.
Το επεισόδιο αυτό προέκυψε μετά από προβληματισμό και των δυονών μας γύρω από το πώς μας επηρεάζουν τα social media. Θα μας ακούσεις να συζητάμε μεταξύ άλλων για το πώς οι αλγόριθμοι αλλάζουν τον τρόπο που επικοινωνούμε, τις επιπτώσεις δεύτερου και τρίτου βαθμού που αυτό έχει σε ότι αφορά τον τρόπο που ζούμε, καθώς και το πώς αλλάζει ο τρόπος που παίρνουμε αποφάσεις.
Πρόκειται για μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση, είτε ασχολείσαι επαγγελματικά με τα social media είτε είσαι απλά χρήστης και καταναλωτής. Θα πάρεις πολλή αξία και σίγουρα θα προβληματιστείς. Αυτό θέλουμε εδώ, άλλωστε.
Καλή ακρόαση!
Θεματικές του επεισοδίου:
- Πώς αλλάζουν οι αλγόριθμοι τον τρόπο που επικοινωνούμε;
- Μπορούμε πλέον να επικοινωνούμε ουσιαστικά στη δημόσια σφαίρα, δίχως να έχουμε πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μας το τί θέλουν οι αλγόριθμοι;
- Υπάρχουν επιπτώσεις δεύτερου και τρίτου βαθμού σε ότι αφορά τον τρόπο που ζούμε;
- Πώς αλλάζει ο τρόπος που σκεφτόμαστε και επικοινωνούμε, χωρίς να το συνειδητοποιούμε καν;
- Πώς αλλάζει ο τρόπος που παίρνουμε αποφάσεις;
Περισσότερα για την Χρυσοπηγή:
Προτεινόμενο επεισόδιο:
Courses & δωρεάν υλικό:
Transcript
Φύλλις
Χρυσοπηγή, καλώς ήρθες στις Φυλλισοφίες.
Χρυσοπηγή
Καλώς σε βρήκα.
Φύλλις
Χαίρομαι πάρα πολύ που είσαι εδώ.
Χρυσοπηγή
Ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση, Φύλλις.
Φύλλις
Εγώ ευχαριστώ που δέχτηκες! Και θα πω ότι έχει περάσει σχεδόν μία ώρα από τότε που ήρθες και συζητάμε, και συζητάμε, και συζητάμε. Και όλα αυτά που είπαμε θα μπορούσαν άνετα να είναι podcast. Ισχύει.
Χρυσοπηγή
Κάναμε ωραία συζήτηση. Αυτές οι χαλαρές συζητήσεις είναι οι πιο ωραίες.
Φύλλις
Οι πιο ωραίες και οι πιο ουσιαστικές, νομίζω. Αυτό χάνουμε, κι αυτό θέλω να γίνεται εδώ στο podcast. Τέτοιες συζητήσεις θέλω να γίνονται εδώ.
Για να μην μακρηγορούμε, το concept είναι τα social media και πράγματα που μας προβληματίζουν γύρω από αυτά. Όχι τα κλασικά: πώς να στήσεις την καμπάνια σου και πώς να κάνεις το ένα ή το άλλο για να έχεις μεγάλη απήχηση. Όχι. Τα άλλα πράγματα, αυτά τα προβληματικά στοιχεία που πολλές φορές, ειδικά εμείς που μπορεί να είμαστε content creators ή marketeers, όπως εσύ, μας ζορίζουν και μας προβληματίζουν πολύ.
Αφορμή για αυτή τη συζήτηση ήταν ένα πόστ που έκανα πρόσφατα, το οποίο ξεκινούσε με τη φράση: «Με έχουν κουράσει τα social media πολύ».
Χρυσοπηγή
Το παράδοξο βέβαια και το οξύμωρο ήταν ότι το έγραψες στα social media και παρ’ όλα αυτά πήγε καλά.
Φύλλις
Πήγε πάρα πολύ καλά, γιατί νομίζω ότι πολλοί το ένιωσαν με το που διάβασαν την πρώτη φράση.
Χρυσοπηγή
Εγώ το ένιωσα σίγουρα, γιατί κι εμένα με έχουν κουράσει τα social media. Και νομίζω αυτό φαίνεται και στο πώς τα προσεγγίζω στο δικό μου προσωπικό προφίλ. Θα το έχεις καταλάβει ότι είναι πολύ «αντιεπαγγελματικό» για κάποιους. Για μένα όμως είναι ο τρόπος μου να εκφράζομαι. Θα τα πούμε και στη συνέχεια.
Φύλλις
Και το βλέπω αυτό κι από άλλους ανθρώπους που το κάνουν επαγγελματικά. Για τους πελάτες τους κάνουν ό,τι χρειάζεται, αλλά για τον εαυτό τους δεν έχουν καμία διάθεση να επενδύσουν παραπάνω χρόνο απ’ όσο χρειάζεται.
Χρυσοπηγή
Ισχύει πολύ αυτό για μένα. Δηλαδή εγώ τα χρησιμοποιώ κυρίως για να επικοινωνώ, όχι για να πουλάω. Για κάποιους αυτό μπορεί να είναι σωστό, για κάποιους λάθος. Για μένα είναι ένα μέσο επικοινωνίας και διαλόγου κυρίως.
Γι’ αυτό χρησιμοποιώ πιο πολύ το LinkedIn, γιατί νομίζω ότι εκεί μπορεί να γίνει περισσότερος διάλογος – όσο μπορεί να γίνει με όλους αυτούς τους τρόπους που λειτουργεί ο αλγόριθμος.
Φύλλις
Ναι, συμφωνώ. Πριν ξεκινήσουμε όμως να τα λέμε όλα, θες να μας πεις και λίγα πράγματα για σένα;
Χρυσοπηγή
Εννοείται! Είμαι η Χρυσοπηγή Βαρδίκου. Είμαι μαμά – ο βασικός μου ρόλος. Έχω τη δική μου επιχείρηση και παρέχω υπηρεσίες marketing, συμβουλευτικής και διαφήμισης. Παράλληλα εργάζομαι στο City College ως lecturer τα τελευταία τρία χρόνια. Ταυτόχρονα κάνω και το διδακτορικό μου πάνω στη διαφήμιση και στο πώς οι καταναλωτές αλληλεπιδρούν με τις διαφημίσεις των επιχειρήσεων.
Φύλλις
Πώς αλληλεπιδρούν οι καταναλωτές με τις διαφημίσεις των επιχειρήσεων;
Χρυσοπηγή
Η αλήθεια είναι ότι το διδακτορικό μου εστιάζει στο πιο consumer-πωλησιακό κομμάτι. Με ενδιαφέρει να δω τι οδηγεί την πρόθεση για αγορά και την αλληλεπίδραση με τις διαφημίσεις, κυρίως σε ό,τι αφορά τις τεχνικές πειθούς. Όπως για παράδειγμα τι γίνεται όταν βάζουμε μέσα κείμενα τύπου «προσφορά που λήγει σύντομα» ή «έχεις μόνο τρεις μέρες» και τέτοια.
Οπότε μελετώ μάλλον το αντίθετο από αυτό που συζητάμε σήμερα. Παρ’ όλα αυτά – και ευχαριστώ για την πάσα που μου δίνεις – αυτό που έχω βρει μέχρι στιγμής και μου αρέσει πολύ σαν αποτέλεσμα είναι ότι οι καταναλωτές δεν είμαστε τόσο «αφελείς» όσο νομίζουμε.
Παρ’ όλη την πληθώρα πληροφορίας, τελικά έχουμε πάρα πολλά φίλτρα για να μην επηρεαζόμαστε όσο θέλουν οι επιχειρήσεις.
Φύλλις
Δεν έχει αλλάξει πολύ κιόλας τα τελευταία χρόνια; Ο κόσμος πλέον έχει εκπαιδευτεί σε όλα αυτά τα τρικ και τις στρατηγικές. Μπορεί πριν από 5-10 χρόνια, που όλα αυτά δεν ήταν τόσο διαδεδομένα, να ήταν πιο εύκολο να πείσεις έναν καταναλωτή να πατήσει έναν σύνδεσμο και να αγοράσει. Τώρα όμως που τα έχουμε δει και τα ξαναβλέπουμε – και πολλές φορές λείπει η αυθεντικότητα – καταλαβαίνεις ότι γίνεται καθαρά για να σε πείσει να αγοράσεις. Οπότε η ψυχολογία μας έχει αλλάξει, γιατί έχουμε εκπαιδευτεί σε αυτό.
Χρυσοπηγή
Είναι πολύ πιο δύσκολο να εμπιστευτείς. Όταν το βλέπεις να γίνεται κατά σύστημα και συνέχεια, είναι πολύ δύσκολο να εμπιστευτείς τα brands. Κι εδώ έρχεται το κομμάτι της σύνδεσης: το brand πρέπει να συμπεριφέρεται σαν άνθρωπος, να επικοινωνεί σαν άνθρωπος με τους ανθρώπους, να μπαίνει στη διαδικασία διαλόγου για να κερδίσει τελικά την εμπιστοσύνη τους.
Μέσα από όλη αυτή την «εκδημοκράτηση» του marketing και την πληθώρα μηνυμάτων βλέπουμε ότι οι καταναλωτές είναι πιο εκπαιδευμένοι στα διαφημιστικά μηνύματα και δεν τα παίρνουν τόσο αψήφιστα. Το ίδιο και στο email, αλλά και στις διαφημίσεις – φιλτράρουμε, κάνουμε unsubscribe.
Φύλλις
Και όλοι σκεφτόμαστε πώς θα τα αξιοποιήσουμε λίγο καλύτερα. Τι βλέπεις να επικρατεί σε σχέση με τα newsletters; Ξέρεις ότι εγώ γράφω, έχω ένα newsletter που το αγαπώ πάρα πολύ και μέσα από εκεί θέλω να μοιράζομαι όση περισσότερη αξία μπορώ. Ποια είναι η τάση όμως που επικρατεί; Εν τω μεταξύ η συζήτηση πάει αλλού από εκεί που έχω αποφασίσει ότι θέλω να πάμε – αλλά δεν πειράζει, θα πάμε κι εκεί!
Φύλλις
Είναι αυθεντική συζήτηση όμως. Τι βλέπεις να γίνεται με τα newsletter στην Ελλάδα;
Χρυσοπηγή
Τουλάχιστον βλέπω ότι το να έχεις ένα μικρό κοινό, στοχευμένο, που σε ακολουθεί και ξέρει γιατί σε ακολουθεί, και ταυτόχρονα από την πλευρά σου, σαν creator ή σαν επιχείρηση, δημιουργείς περιεχόμενο που ταιριάζει και καλύπτει μια ανάγκη αυτού του κοινού, είναι ο καλύτερος συνδυασμός. Δηλαδή, πια αυτό που στο marketing στη θεωρία λέμε segmentation ισχύει, γιατί μας δίνει όλα τα εργαλεία το email marketing. Άρα πηγαίνουμε πια και δημιουργούμε περιεχόμενο για τους ανθρώπους που μας ακολουθούν.
Φύλλις
Τι σημαίνει σήμερα μικρό κοινό;
Χρυσοπηγή
Το μικρό μπορεί να είναι σχετικό για τον καθένα. Για παράδειγμα, έχω πελάτη που για αυτόν μικρό είναι το ότι έχει 10.000 subscribers. Για κάποια άλλη επιχείρηση μπορεί να είναι 20, για κάποια άλλη 1.000. Και όπως συζητούσαμε λίγο πριν και τον κανόνα του Kevin Kelly — παλιός για τα δεδομένα των social media, δηλαδή του 2008 — είναι προτιμότερο να έχεις 100 ανθρώπους που θα ανοίγουν όλα σου τα email, παρά να έχεις 1.000 με ένα ποσοστό, ας πούμε, 10%. Από όλες τις πλευρές, ακόμα και από την τεχνική πλευρά των μέσων, είναι πολύ πιο σωστό να έχεις ένα πολύ στοχευμένο κοινό.
Φύλλις
Ναι, γιατί αν οι άνθρωποι που είναι εγγεγραμμένοι στο newsletter σου δεν ξέρουν γιατί είναι εκεί ή δεν τους έχεις επικοινωνήσει το γιατί, είναι πολύ εύκολο να φύγουν γιατί δεν έχουν συνδεθεί μαζί σου με κάποιον τρόπο. Και για μένα, ως content creator, είναι πάρα πολύ σημαντική η σύνδεση αυτή και η επικοινωνία και η εμπιστοσύνη.
Χρυσοπηγή
Νομίζω ότι αν σέβεσαι το χρόνο του subscriber ή αντίστοιχα και του χρήστη στα social media, το αντιλαμβάνεται. Αν δεν τον σέβεσαι, θα έρθει η κόπωση ή θα δει την ασυνέπειά σου ή θα δει ότι το περιεχόμενο δεν είναι αυτό που περίμενε αρχικά. Και το πιο εύκολο πράγμα είναι να πατήσεις ένα unsubscribe, οπότε θέλει κόπο να το κρατήσεις αυτό και θέλει πραγματικά σεβασμό.
Φύλλις
Εν τω μεταξύ, τι σημαίνει ακριβώς σεβασμός; Γιατί μερικές φορές μπορεί να μοιραστώ κάτι πολύ μεγαλύτερο από ό,τι θα ήθελα να είναι. Όπως, ας πούμε, χθες το κείμενο το οποίο βγήκε 1.700 λέξεις. Παρ’ όλα αυτά, πήρα πολλές απαντήσεις πίσω. Και ναι μεν ήξερα ότι δεν θα έχει κάθε άνθρωπος, κάθε συνδρομητής, το χρόνο να κάτσει να διαβάσει. Από την άλλη, ήταν πράγματα που ήθελα να μοιραστώ και ήξερα ότι μπορεί να έχουν αξία για άλλους ανθρώπους.
Χρυσοπηγή
Αυτό όμως είναι και που περιμένουν από σένα οι subscribers σου. Δηλαδή, αυτό προσδοκούν όταν γράφονται στο κανάλι σου, όταν γράφονται στο email σου, γιατί αυτό έχουν δει από σένα στα social media. Οπότε τελικά είσαι συνεπής με αυτό που εξ αρχής έχεις πει. Και αυτό είναι σεβασμός.
Φύλλις
Αυτή η υπόσχεση που λέμε στο brand. Ναι. Και για να μας γυρίσω πίσω στη συζήτησή μας — και αφού έχουμε πει όλα αυτά — για μένα η επικοινωνία είναι πάρα πολύ σημαντική. Γενικότερα, όλα όσα κάνουμε είναι επικοινωνία. Και στα social media, χωρίς αυτήν τίποτα δεν συμβαίνει. Πώς αλλάζουν οι αλγόριθμοι όμως τον τρόπο που επικοινωνούμε; Εμένα αυτό με ανησυχεί περισσότερο απ’ όλα.
Χρυσοπηγή
Στην ουσία, ο αλγόριθμος τι κάνει; Επιλέγει τι θα δείξει και σε ποιον. Άρα, κάθε φορά που μπαίνουμε εμείς στα social media, ο αλγόριθμος κάνει ένα φιλτράρισμα και λέει ότι στην πηγή θα δείξω αυτό, αυτό και αυτό γιατί, σύμφωνα με την προηγούμενη συμπεριφορά μας μέσα στην πλατφόρμα και σύμφωνα με όσα τώρα τρέχουν και πηγαίνουν καλά, θεωρεί ότι σε αυτό θα αλληλεπιδράσουμε. Άρα ο αλγόριθμος αυτό που κάνει είναι ότι μας γλιτώνει χρόνο από τη μία, μας δείχνει αυτό που θεωρεί — αν μπορούμε να το πούμε έτσι — καλύτερο. Τελικά όμως, αυτό που γίνεται είναι ότι εμείς δεν έχουμε πια το φίλτρο της επιλογής. Όλα γίνονται γρήγορα. Γρήγορη επιλογή, γρήγορη προώθηση του post και από πλευράς μας μετά γρήγορα πρέπει να αλληλεπιδράσουμε για να δούμε το επόμενο και το επόμενο και το επόμενο. Οπότε τελικά νομίζω ότι αυτό που γίνεται είναι ότι επιλέγει κάποιος άλλος για εμάς τι θα καταναλώσουμε.
Φύλλις
Και αυτό αλλάζει και τον τρόπο που επικοινωνούμε. Γιατί οτιδήποτε επιτρέπουμε να μπει στο σύστημα — όπου σύστημα το μυαλό μας — αυτό επηρεάζει τη σκέψη μας, επηρεάζει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο, επηρεάζει τον τρόπο που μιλάμε, που σκεφτόμαστε, που αισθανόμαστε, που επικοινωνούμε. Και καταλήγουμε να είμαστε κι εμείς ένα παραπροϊόν του αλγόριθμου τελικά, πολλές φορές.
Χρυσοπηγή
Νομίζω αυτό που λες είναι κοντά με μια σκέψη που είχα κάνει πολύ πρόσφατα, ότι όπως εμείς εκπαιδεύουμε τον αλγόριθμο να βγάζει περιεχόμενο σύμφωνα με τα ενδιαφέροντά μας, ταυτόχρονα όμως και εμείς εκπαιδευόμαστε να σκεφτόμαστε με βάση αυτό που θέλει ο αλγόριθμος. Και αυτό είναι βαθιά λυπηρό αν το σκεφτούμε ανθρώπινα, γιατί τελικά βάζουμε ένα φίλτρο και εμείς και λέμε: αυτή η στιγμή τώρα είναι για Instagram, αυτή η στιγμή είναι για LinkedIn, αυτή η στιγμή δεν μπορώ να τη βάλω έτσι — θα της κάνω ένα άλλο πακετάρισμα γιατί δεν είναι catchy, δεν θα πάρει likes. Και τελικά δεν ξέρω κατά πόσο μέσα σε αυτό μπορούμε να είμαστε αυθεντικοί και να έχουμε πρωτότυπη σκέψη και αυθεντική σκέψη χωρίς την επιρροή του αλγορίθμου, όταν όλα αυτά τα περνάμε από το φίλτρο των social και τι ταιριάζει με τον ιδανικό εαυτό που δείχνουμε.
Φύλλις
Αυτό νιώθω ότι είναι από τα χειρότερα πράγματα. Γιατί πολλές φορές, σαν άνθρωποι, κάνουμε σκέψεις και θέλουμε να μοιραστούμε πράγματα μεταξύ μας και σαν content creators, σαν συγγραφείς. Εγώ προσωπικά το ζω αυτό πάρα πολύ έντονα. Είναι πράγματα για τα οποία θέλω να γράψω, και εδώ και λίγο καιρό έχω σταματήσει να φιλτράρω για το τι ψάχνει ο κόσμος, τι έχει αξία για τα social media, τι δεν έχει αξία, τι αναζητάνε οι άλλοι, τι δεν αναζητούν. Γιατί αυτό στην ουσία πνίγει τη φωνή του creator. Και τελικά δεν επικοινωνούμε ουσιαστικά έτσι. Και αυτό είναι και ένα ερώτημα: είμαστε πλέον σε θέση να επικοινωνούμε με αυθεντικότητα και ειλικρίνεια και όπως θέλουμε πραγματικά στη δημόσια σφαίρα, χωρίς να έχουμε στο πίσω μέρος του μυαλού μας συνέχεια το τι θέλει και τι δεν θέλει ένας αλγόριθμος;
Χρυσοπηγή
Νομίζω η σύντομη απάντηση είναι όχι. Θα ήθελα να είμαι πιο αισιόδοξη. Από την άλλη όμως, έχουμε και δύναμη στα χέρια μας. Δηλαδή, αυτό που λες ότι ξαναγυρνάς την ουσία προς τα πίσω και δημιουργείς περιεχόμενο όπως εσύ θέλεις πραγματικά, μπορεί αρχικά να μην έχει το αποτέλεσμα που θα ήθελες. Τελικά όμως, αν σε αυτό είσαι συστηματική και συνεπής, θα προσελκύσει το σωστό κοινό και αν το κοινό σου αλληλεπιδράσει, θα εκπαιδεύσεις αυτό το κοινό να παίρνει αυτό το περιεχόμενο. Θέλω να πω το εξής: πάλι καταλήγουμε στο ότι θα έχεις ποιότητα αντί για ποσότητα. Και τελικά αυτό μετράει ξανά.
Χρυσοπηγή
Νομίζω ότι γενικότερα ο λόγος με τη σκέψη πάνε πακέτο. Δηλαδή, αν ο δημόσιος λόγος μας αρχίζει και περιορίζεται επειδή βάζουμε όλα αυτά τα φίλτρα που λέγαμε πριν για να τα ωρεοποιούμε ή ακόμα και κάτι πολύ ουσιαστικό που θες να πεις, το γεγονός ότι το πακετάρεις όμορφα μάλιστα, αλλάζει τον τρόπο που εκφράζεσαι. Δηλαδή μπορεί να λες τα ίδια βαθιά πράγματα, να τα κάνεις όμως πιο «κάτσι» — κι αυτό είναι περιοριστικό. Οπότε θέλω να πω ότι αυτό τελικά περιορίζει και την ίδια τη σκέψη πια.
Χρυσοπηγή
Την περιορίζει 100%. Και αναρωτιέμαι τι άλλες επιπτώσεις μπορεί να έχει δευτέρου και τρίτου βαθμού, που δεν τις βλέπουμε, δεν τις συνειδητοποιούμε εκ πρώτης όψεως, αλλά μακροπρόθεσμα θα αρχίσουν να φαίνονται στον τρόπο που σκεφτόμαστε, στη συμπεριφορά μας. Για μένα προσωπικά, μετά από τόσα πράγματα που έχω μάθει, έχω εκπαιδευτεί σε αυτά — για το μάρκετινγκ, για το copywriting, για όλα αυτά τα ωραία πράγματα που κάνουμε στα social media, στις σελίδες, στα άρθρα, σε αυτά που γράφουμε — αυτά εκ των πραγμάτων έχουν τοποθετήσει φίλτρα μέσα στο μυαλό μου. Και όταν πάω να γράψω κάτι, χρειάζεται πρώτα να σκεφτώ μέσα από αυτά τα φίλτρα, θέλω δε θέλω.
Πολλές φορές αυτό μπορεί να κάνει ένα κείμενο καλύτερο, πιο εύκολο στην ανάγνωση. Αλλά είμαι σίγουρη ότι έχει περιορίσει σε πολύ μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο θα το σκεφτόμουν υπό άλλες συνθήκες.
Φύλλις
Εννοείς ότι προσπαθείς να είσαι με τους κανόνες της πλατφόρμας.
Χρυσοπηγή
Προσπαθούσα. Προσπαθούσα να ταιριάξω με τους κανόνες — πότε να αποφεύγω, πότε να ακολουθώ. Προσπαθούσα και ένιωθα ότι αυτό μου έκοβε σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό τη δημιουργικότητα, τον τρόπο έκφρασής μου, τη λογοτεχνικότητα που μπορεί να είχαν τα κείμενα πολλές φορές. Και αυτό είναι η λογοτεχνικότητα: είναι συναίσθημα. Δεν μπορείς να το ποσοτικοποιήσεις, είναι πάρα πολύ δύσκολο πράγμα. Είναι αυτό που λέω: θέλω τα κείμενά μου να έχουν ψυχή.
Αυτήν την ψυχή δεν μπορείς να της τη δώσεις γράφοντας μόνο τεχνικά και μόνο ακολουθώντας κανόνες. Και νομίζω ότι αυτό χάνεται πάρα πολύ. Βοηθάει πολύ το να ξέρεις αυτούς τους βασικούς κανόνες για να γράφεις, γιατί γίνονται τα κείμενα πιο εύκολα για τον αναγνώστη, μπορεί να τα καταναλώσει χωρίς να κουραστεί. Είναι πολύ σημαντικά αυτά.
Θυμήσου κάτι βιβλία που διαβάζαμε παλιά, που η παράγραφος άρχιζε στη σελίδα 5 και τελείωνε στη σελίδα 15. Είναι δύσκολο αυτό το κείμενο να το διαβάσει κανείς — είναι ένα ολόκληρο κομμάτι κειμένου που δεν βρίσκεις την αρχή και το τέλος. Είναι «αντισόσιαλ» αυτό το κείμενο, τελείως αντισόσιαλ. Παλιά όμως έτσι ξέραμε να διαβάζουμε.
Και από την άλλη, θα πω και κάτι ακόμα που διάβαζα πρόσφατα και θέλω να γράψω γι’ αυτό. Το λεξιλόγιο που κατέχουμε είναι δείκτης — και πολύ σημαντικός μάλιστα — για το επίπεδο επιτυχίας που μπορούμε να βιώσουμε στη ζωή μας. Αυτό έχει φανεί από έρευνες. Το λεξιλόγιο αυτό διαμορφώνεται από πολύ μικρή ηλικία.
Κάτι που παρατηρώ στα social media είναι ότι, επειδή ένας από τους κανόνες είναι να γράφουμε απλά, να επιλέγεις την πιο απλή λέξη αντί για την πιο σύνθετη, απλοποιείται πάρα πολύ ο λόγος μας και νιώθω ότι χάνει πάρα πολύ — και σε νοητικό επίπεδο και στο πώς μπορούμε να εκφραστούμε. Και αυτό που λένε αυτές οι έρευνες είναι ότι αν θες να επιλέξεις μια πιο σύνθετη λέξη, να την επιλέξεις εφόσον ξέρεις να χειρίζεσαι τον λόγο και ξέρεις ότι αυτή είναι η καταλληλότερη λέξη για να εκφράσεις αυτό που θέλεις, κι όχι η άλλη, η πιο απλή.
Και νιώθω ότι και αυτό χάνεται και καταπνίγεται πάρα πολύ στις μέρες μας. Δεν ξέρω αν το βλέπεις κι εσύ — εγώ το αισθάνομαι πολύ και με θλίβει.
Φύλλις
Η αλήθεια είναι τα social είναι φτιαγμένα για ταχύτητα. Όλα, τουλάχιστον όλα τα mainstream social media που χρησιμοποιούμε, εστιάζουν στην ταχύτητα. Οπότε μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όταν ο άλλος μπαίνει ειδικά για να διασκεδάσει, να χαλαρώσει… Αν το σκεφτείς και σαν χρήση, δεν ταιριάζει με το να καταναλώσει ένα βαθύ κείμενο. Δεν έχει το χρόνο ή τη διαύγεια εκείνη τη στιγμή. Είναι διαφορετική η χρήση τους.
Το έχω δει και εγώ με τα posts που κάνω. Όταν ένα post είναι λίγο πιο βαθύ, πάει κυριολεκτικά άπατο. Δηλαδή δεν φτάνει αρχικά σε πολύ κόσμο — από τον αλγόριθμο ξεκινώντας — αλλά και επειδή δεν παίρνει πολλές άλλες επιδράσεις, ακριβώς γιατί είναι πιο βαθύ, δεν είναι εύπεπτο. Οπότε τελικά καταλήγουμε πάλι σε αυτό το packaging που λέγαμε, να τα ωραιοποιούμε όλα.
Νομίζω ότι αυτό που έλεγες για το δεύτερο και τρίτο επίπεδο αποτελεσμάτων έχει πολύ να κάνει και με το ποιοι είμαστε τελικά. Δηλαδή ναι μεν επηρεάζει τη σκέψη, αλλά επηρεάζει τελικά και την ίδια μας την ταυτότητα μέσα σε αυτό το πλαίσιο.
Αλλάζουμε ήδη, αλλάζουμε ουσιαστικά. Ένα πολύ απλό παράδειγμα: αν εγώ πάω ένα ταξίδι και επιλέξω να μείνω σε ένα ακριβό ξενοδοχείο μόνο και μόνο για να έχω Instagram-ικές φωτογραφίες, τελικά μου αλλοιώνει και την ταυτότητά μου. Γιατί δεν είμαι αυτό. Εγώ κανονικά μπορεί να πήγαινα σε ένα τροχόσπιτο, αλλά μόνο για τους followers μου να πάω κάπου αλλού. Ή αντίστοιχα και το πώς θα επεξεργαστώ μια πληροφορία και θα την πλασάρω τελικά, αυτό με έχει εκπαιδεύσει στο να γίνω κάποια άλλη.
Χρυσοπηγή
Οι λέξεις έχουν τεράστια δύναμη και μας επηρεάζουν με τρόπους που δεν διανοούμαστε καν. Οπότε ο τρόπος που επιλέγουμε να ψυχαγωγούμαστε, τα κείμενα που επιλέγουμε να διαβάζουμε, το υλικό που καταναλώνουμε — όλα αυτά — γυρίζουν πάλι πίσω σε αυτό που έλεγα πριν: ότι οτιδήποτε επιτρέπουμε να εισέλθει στο σύστημα, επηρεάζει το σύστημα.
Έχουμε μιλήσει για αυτό και στο Brain Hacking Academy. Λέγεται garbage in, garbage out. Αν στο σύστημα μπαίνουν σκουπίδια, σκουπίδια θα βγαίνουν από την άλλη πλευρά. Και δεν θέλω να προσβάλλω κανέναν, προφανώς — όλοι είμαστε μέσα σε αυτό το καζάνι που βράζει, όλοι καταναλώνουμε πράγματα στα social media που ίσως να μην μας κάνουν και τόσο καλό.
Γι’ αυτό πιστεύω πάρα πολύ ότι χρειάζεται κι εμείς ως καταναλωτές να εκπαιδεύουμε τους αλγορίθμους για το τι θέλουμε να μας δείχνουν. Πάντα έχω στο μυαλό μου, όταν βλέπω κάτι μπροστά μου που δεν είναι για μένα, να πατάω τις τρεις τελίτσες και να το λέω στον αλγόριθμο. Του το ξεκαθαρίζω ότι αυτό δεν θέλω να το βλέπω, είναι ακατάλληλο για μένα. Και είναι πολύ σημαντικό αυτό γιατί αργότερα είναι λιγότερο πιθανό να μου εμφανίσει κάτι παρεμφερές.
Φύλλις
Αυτό που λες, συγγνώμη που σε διακόπτω… Το άκουσα πρόσφατα σε ένα βίντεο podcast. Έλεγε ένας συνάδελφος ότι έχει εκπαιδεύσει πολύ καλά τον αλγόριθμό του. Με το που έμπαινε στο TikTok, πολύ γρήγορα πατούσε «όχι» σε όλα όσα δεν ήθελε να βλέπει, για να τον εκπαιδεύσει σωστά και να του δείχνει μόνο ό,τι πραγματικά ήθελε να βλέπει. Και όντως έχει νόημα, γιατί τελικά όλα έχουν να κάνουν με τον χρόνο. Αφιερώνω χρόνο για να το εκπαιδεύσω όσο μπορώ.
Κάνω μια μεγάλη παρένθεση τώρα: ειδικά στο TikTok, βασίζεται πάρα πολύ στον αλγόριθμο — περισσότερο από άλλα social media. Δεν μετράει ποιους ακολουθούμε εκεί, αλλά το τι ο αλγόριθμος αποφασίζει να σερβίρει. Παρ’ όλα αυτά, αξίζει να επενδύσουμε χρόνο στο να φιλτράρουμε εμείς με μια έξτρα ματιά, για να σώσουμε χρόνο μετά και να μείνει κάτι που πραγματικά έχει ουσία.
Χρυσοπηγή
Όλα καταλήγουν στην επίγνωση. Γιατί χωρίς επίγνωση δεν είμαστε σε θέση ούτε να φιλτράρουμε, ούτε να αποφασίσουμε, ούτε να ξεκαθαρίσουμε, ούτε να δηλώσουμε τι θέλουμε και τι δεν θέλουμε.
Και πώς το βλέπεις αυτό να εξελίσσεται με τα χρόνια, μέσα σε όλο αυτό το… δεν ξέρω πώς να το χαρακτηρίσω, των social media; Όλα είναι πολύ γρήγορα. Όλοι κυνηγούν τα πολλά likes και τα shares και δεν ξέρω και τι άλλο. Όλα αυτά τα vanity metrics, που τελικά μπορεί να μη σημαίνουν τίποτα και στην πραγματική ζωή να μην έχουν κανένα αληθινό αντίκρισμα.
Πώς μας επηρεάζει τελικά αυτό; Και κατά πόσο είμαστε σε θέση να έχουμε επίγνωση μέσα σε αυτόν τον πολύ γρήγορο κόσμο;
Φύλλις
Δεν ξέρω κατά πόσο μπορεί να υπάρξει επίγνωση χωρίς χώρο και χρόνο για σκέψη και αυτονομία στη σκέψη — όσο μπορεί να υπάρχει αυτό πλέον. Νομίζω αυτό είναι που λείπει. Λείπει το να κάτσω απλά στην πολυθρόνα μου για δέκα, είκοσι λεπτά και να σκεφτώ τι πήγε καλά σήμερα. Οτιδήποτε. Να σκεφτώ πάνω σε ένα βιβλίο που διάβασα, που συζητούσαμε πριν. Να σκεφτώ γενικά για τη ζωή.
Δεν υπάρχει αυτό — τουλάχιστον έτσι το βλέπω και από τον εαυτό μου αλλά και από τον κύκλο μου. Δεν υπάρχει «νεκρός» χρόνος. Στο βωμό του παραγωγικού και του γρήγορου έχουμε θυσιάσει πολύ την κριτική σκέψη και γενικότερα τη σκέψη — άρα και την επίγνωση.
Χρυσοπηγή
Αναρωτιέμαι όμως, και θέλω να μου απαντήσεις όχι μόνο ως καθηγήτρια και άνθρωπος που ασχολείται με το μάρκετινγκ επαγγελματικά, αλλά και ως εργαζόμενη: αυτόν τον χρόνο που λέμε ότι δεν έχουμε, δεν μπορούμε να τον δημιουργήσουμε αν θέλουμε;
Γιατί το ακούω συνέχεια. Ένα από τα πράγματα που με χαρακτηρίζει, που κάνω συνέχεια — και σε εσένα το έχω πει πολλές φορές — είναι το journaling. Το οποίο είναι κατεξοχήν χώρος και χρόνος. Είναι επιλογή να κάτσω με τον εαυτό μου, με τις σκέψεις μου, να φιλτράρω, να σκεφτώ, να ξεκαθαρίσω.
Αυτό μπορεί να βοηθήσει πάρα πολύ τον άνθρωπο. Πάρα πολύ, με τρόπους που ούτε φανταζόμαστε. Είναι καθαρά επιλογή να πεις: «Θα δημιουργήσω τον χώρο και τον χρόνο για να κάνω journaling, να ξεκαθαρίσω τις σκέψεις μου, να δω πού βρίσκομαι σε αυτόν τον κόσμο. Τι θέλω, τι δεν θέλω. Τι είναι για μένα και τι δεν είναι για μένα».
Αυτό που λέμε ότι δεν έχουμε χρόνο να το κάνουμε είναι τόσο απαραίτητο! Είναι όντως τόσο δύσκολο να δημιουργήσουμε τον χώρο και τον χρόνο; Αν το σκεφτείς…
Φύλλις
Τώρα με το παράδειγμα του journaling που έθεσες, αλλά νομίζω το ίδιο ισχύει και για οτιδήποτε βαθύ μπορούμε να κάνουμε σαν άνθρωποι. Είναι δύσκολο από μόνο του. Μέσα σε μια καθημερινότητα που όλοι δυσκολευόμαστε στη δουλειά μας, πιεζόμαστε, τρέχουμε — είναι δύσκολο σαν δραστηριότητα το να καθίσω να γράψω journal, να σκεφτώ βαθιά και να δω πράγματα που ίσως δεν θέλω να δω και τα κρύβω κάτω από το χαλάκι.
Μπορεί και να μην το θέλουμε αυτό. Και αυτή να είναι η εξήγηση που τελικά δεν βρίσκουμε τον χρόνο — γιατί αν θέλαμε, θα βάζαμε προτεραιότητα αυτά τα 20-30 λεπτά στην πολυθρόνα, να σκεφτούμε. Στην πραγματικότητα όμως μπορεί να θέλουμε το εύκολο. Θα το πω αλλιώς: τεμπελιάζουμε κιόλας. Ή καταπραΰνουμε τη σκέψη μας με το να σκρολάρουμε ατέλειωτα το βράδυ, αντί να πάρουμε αυτόν τον χρόνο να αναστοχαστούμε.
Δηλαδή, λέμε: «Κουράστηκα όλη μέρα, μου αξίζει να χαλαρώσω» αντί να δυσκολευτώ κι άλλο.
Χρυσοπηγή
Ναι, το ακούω αυτό. Από την άλλη, όμως, όλες αυτές οι δυσκολίες που εμφανίζονται μπροστά μας — πράγματα που τα ζούμε ξανά και ξανά, σαν επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς ή καταστάσεων, η ίδια κατάσταση με άλλους πρωταγωνιστές — όλα αυτά απαιτούν επίγνωση.
Και θέλουμε πάρα πολύ να μην τα έχουμε στη ζωή μας. Να μπορούσαμε να κάνουμε την αλλαγή που απαιτείται για να μην τα ξαναζήσουμε. Και μετά το σκέφτομαι: πόσες φορές έχω τολμήσει να μπω στον μετρητή του κινητού και να δω πόση ώρα κατανάλωσα στα social media; Ή να σκεφτώ πόσες ώρες έχω φάει βλέποντας μια σειρά;
Και ταυτόχρονα, στις φάσεις που επιλέγω να μην ανοίξω την τηλεόραση ή να μην ακουμπήσω τα social, απελευθερώνεται τόσος χρόνος που δεν είναι «νεκρός» — είναι δημιουργικός, παραγωγικός, ζωντανός, δικός μου χρόνος. Απελευθερώνεται τόσος χρόνος στη ζωή μου που αναρωτιέμαι: είναι πράγματι τόσο δύσκολο να τον δημιουργήσουμε ή απλά το αποφεύγουμε για άλλους λόγους; Και ναι, δεν λέω ότι δεν είναι δύσκολο — η αυτογνωσία είναι δύσκολο πράγμα. Πάντα ήταν και πάντα θα είναι. Είναι πιο εύκολο να ανοίξεις το TikTok από το να ανοίξεις το journal σου.
Τελικά όμως όλα είναι θέμα προτεραιοτήτων.
Φύλλις
Νομίζω ότι δεν υπάρχει σωστό ή λάθος, γιατί χρειαζόμαστε και τα δύο. Χρειαζόμαστε το να στραφούμε προς τα μέσα — με το journaling, τον αναστοχασμό. Αλλά χρειαζόμαστε και το προς τα έξω — να δούμε τι γίνεται στην επικαιρότητα, να διασκεδάσουμε.
Τελικά όμως μένουμε στην επιφάνεια αντί για το βάθος. Κι αυτό ίσως είναι το by-product του αλγορίθμου: μας επηρεάζει σε πιο βαθύ επίπεδο, δεν αφήνει χρόνο για όλα αυτά. Δεν θέλουμε να μπούμε σε αυτή τη διαδικασία, γιατί έχουμε εκπαιδευτεί να είμαστε γρήγοροι, επιφανειακοί και άμεσοι σε όλα.
Γι’ αυτό πιστεύω πάρα πολύ στο να εκπαιδεύω τον αλγόριθμο να μου δείχνει αυτά που θέλω εγώ. Γιατί το περιβάλλον στο οποίο υπάρχουμε και αλληλεπιδρούμε μας προγραμματίζει. Που σημαίνει ότι αν επιτρέπω να εμφανίζεται μπροστά μου οτιδήποτε, αυτό το οτιδήποτε δεν είναι απλά κάτι ασήμαντο που πέρασε από μπροστά μου. Είναι κάτι που φυτεύεται μέσα μου και παίρνει δύναμη.
Είναι σημαντικό, λοιπόν, να εκπαιδεύουμε τον εκάστοτε αλγόριθμο.
Φύλλις
Σου δουλειά δεν γίνεται κιόλας. Εγώ που έχω επιλέξει ως άνθρωπος να μην έχω παρουσία εκεί και δεν θέλω να το βλέπω… Πολλές φορές οι φίλοι μου μου στέλνουν κάποιο βίντεο στο TikTok και δεν μπορείς να το δεις. Μάλλον μπορείς να το δεις αλλά κάπως σε δυσκολεύει να το δεις αν δεν έχεις την πλατφόρμα κατεβασμένη.
Χρυσοπηγή
Αυτό που έχω δει, ειδικά με το TikTok, είναι ότι υπάρχει και σε έρευνες αυτό πάρα πολύ, ειδικά για εφήβους και για παιδιά. Εγώ όμως το έχω δει και στον εαυτό μου: έχει άμεση σχέση η χρήση του TikTok με την ψυχική μου υγεία.
Δηλαδή, περιόδους που θα αφιερώσω πολύ χρόνο, είτε για να δω περιεχόμενο για πελάτες είτε και για προσωπική χρήση, βλέπω ότι αμέσως με επηρεάζει. Αυτό βέβαια είναι ένα πολύ καλό φίλτρο που πάλι θέλει ένα στοχασμό για να το βάλεις και να δεις ότι υπάρχει σύνδεση – μήπως να κάνω ένα βήμα πίσω; Χρειάζεται και εκεί καθαρή σκέψη να πει.
Αυτό που επίσης ήθελα να πω είναι ότι μια πολύ καλή λύση είναι αυτή που νομίζω κι εσείς έχετε οργανώσει εδώ και καιρό: το group, την κλειστή κοινότητα. Γιατί κακά τα ψέματα, σε όλα τα social media μπορεί να μην ξέρουμε ακριβώς πώς δουλεύουν οι αλγόριθμοί τους, ξέρουμε όμως ποιος είναι ο στόχος τους: οι χρήστες να μπαίνουν μέσα και να ξοδεύουν χρόνο – όσο περισσότερο χρόνο μπορούν. Αυτό είναι το δικό τους metric που μετράνε τη συμπεριφορά μας. Άρα θα κάνουν τα πάντα για να μας κρατήσουν μέσα.
Όταν όμως υπάρχει ένα community, εκεί ξέρει ο άλλος γιατί έχει μπει, τι περιεχόμενο θα δει. Ναι, μπορεί να μην δω όλη την επικαιρότητα που υπάρχει, αλλά θα δω μόνο θέματα σχετικά – για παράδειγμα με το journaling, με βιβλία. Ήδη έχω φιλτράρει και ξέρω ότι καταναλώνω το περιεχόμενο που θέλω και νομίζω ότι υπάρχει ανεκτίμητη αξία σε αυτό.
Φύλλις
Είναι μεγάλη τάση στο εξωτερικό προς το παρόν το να δημιουργούνται communities πλέον και να φεύγουν από τα μεγάλα social media οι content creators και να δημιουργούν δικές τους κλειστές κοινότητες.
Χρυσοπηγή
Φαντάζομαι μπαίνουν μέσα άνθρωποι οι οποίοι αξιολογούν πολύ υψηλά τον χρόνο τους και είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν για να προστατεύσουν όλα αυτά που λέγαμε πριν.
Φύλλις
Ναι, η αλήθεια είναι ότι κι εγώ όταν έφτιαξα το Growth Academy δεν είχα στο μυαλό μου όλα αυτά γιατί ακόμα τότε δεν ήταν… Όχι, ψέματα λέω. Με προβλημάτιζαν ήδη από τότε όλα αυτά, γιατί έβλεπα ότι αλλάζουν οι αλγόριθμοί, ότι αλλάζει ο τρόπος που βλέπουμε, που καταναλώνουμε.
Πλέον έχω να σου πω ότι βλέπω περισσότερα από άσχετα προφίλ, τα οποία όμως είναι κοντά σε αυτά που έχω πει ότι ναι, θέλω να τα βλέπω αυτά. Παρά από τον κόσμο που όντως ακολουθώ εγώ, γιατί έχει αλλάξει ο τρόπος που δουλεύει το Instagram, ας πούμε. Ή αντίστοιχα στο LinkedIn, εκεί παίζει και λίγο περισσότερο ο κοινωνικός χαρακτήρας – προσέχω πάρα πολύ με ποιους κάνω engage και πού κάνω like γιατί ξέρω ότι μετά από τα ίδια άτομα θα μου δείξει δικές τους προτιμήσεις και πάνω κάτω, όταν έχεις ψυχολογήσει τους ανθρώπους και βλέπεις ότι εκπέμπεται στα ίδια μήκη κύματος, ξέρεις ότι θα πάρεις και content το οποίο θα είναι αξιόλογο.
Αυτό με προβλημάτισε πολύ, οπότε όταν ξεκίνησα να χτίζω το community, τα είχα όλα αυτά στο μυαλό μου. Γιατί θέλω να μπορώ να προστατευτώ κι εγώ, να προστατεύσω και το υλικό μου – γιατί τώρα με την τεχνητή νοημοσύνη, δεν ξέρω ποιος έχει πρόσβαση στο υλικό μου, ποιο AI εκπαιδεύεται να γράφει σαν εμένα, ποιο AI αντλεί το δικό μου το περιεχόμενο. Θέλω με κάποιον τρόπο να νιώσω ότι κι εγώ σαν άνθρωπος και σαν creator είμαι προστατευμένη και μπορώ έτσι να προσφέρω και ένα περιβάλλον με ψυχολογική ασφάλεια στους ανθρώπους που ανήκουν στη δική μας κοινότητα.
Να μπορούμε να μιλάμε για πράγματα που έχουν να κάνουν με την προσωπική μας ανάπτυξη, την αυτογνωσία μας, χωρίς να έρχεται ένας αλγόριθμος να εκπαιδευτεί από αυτό για να ξέρει μετά τι διαφημίσεις να μας βγάζει.
Χρυσοπηγή
Και έτσι κάτι που λέγαμε πριν ότι είναι δύσκολο, τελικά γίνεται λίγο πιο εύκολο με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Δηλαδή τι; Δημιουργείς το χρόνο και λες ότι, για παράδειγμα, εγώ με τον πρωινό μου καφέ θα ανοίξω το community. Γιατί ξέρω ότι εκεί θα βρω το περιεχόμενο που μου αρέσει. Αντί να μπω στο TikTok, για παράδειγμα. Δεν έχω κάτι με το TikTok, αλλά η σύγκριση είναι αναπόφευκτη.
Θα μπω, θα αφιερώσω 30 λεπτά και όντως θα δημιουργήσω χρόνο για αλληλεπίδραση με ανθρώπους που έχουμε κοινά ενδιαφέροντα και θα πάει και σε λίγο μεγαλύτερο βάθος. Μπορεί να μην κάτσω να γράψω την ιστορία της ζωής μου εκεί, γιατί πάλι είναι ένα πλαίσιο γρήγορο, αλλά σίγουρα θα σκεφτώ λίγο περισσότερο.
Ας πούμε, έχω παρατηρήσει τελευταία στο σεμινάριο με το journaling πόσο ωραία σχόλια κάνουν από κάτω. Δεν έχω μπει ακόμα στη διαδικασία να σχολιάζω κι εγώ, αλλά κάποια στιγμή θα το κάνω, να γίνω πιο expert στα journaling. Μ’ αρέσουν πολύ να τα διαβάζω. Σε αντίθεση με σχόλια κάτω από αντίστοιχα post στο Instagram, στο Facebook, έχει μια άλλη ποιότητα, ακριβώς γιατί ξέρεις ότι είσαι προστατευμένος εκεί μέσα.
Φύλλις
Θα σου πω ότι το ίδιο πράγμα βέβαια το ζω και στο Instagram εδώ και τόσα χρόνια. Δεν είχα ποτέ μου hate comments ή παράξενα comments από ανθρώπους που δεν κατάλαβαν ακριβώς τι και πώς. Δηλαδή πάντα έχουμε αυτό το διάλογο. Όταν έχω απαντήσεις, είναι δομημένες, είναι αποσκεπτόμενα άτομα και αυτό είναι πάρα πολύ ωραίο.
Και μου το σχολιάζουν και φίλοι μου ότι «εσένα σου γράφουνε σε ένα από κάτω, τι γίνεται;». Εγώ επειδή επικοινωνούμε, γι’ αυτό μου γράφουν από κάτω. Έχεις προσεγγίσει το σωστό κοινό. Επικοινωνούμε, με νοιάζει. Δεν τα γράφω απλά για να τα γράφω και να φαίνομαι. Τα γράφω γιατί όντως περιμένω κι από σένα κάποιου τύπου αντίδραση, απάντηση, συζήτηση.
Και αυτό είναι και το ωραίο: να υπάρχει αυτός ο επικοινωνιακός χαρακτήρας. Να σε νοιάζει η σύνδεση, να σε νοιάζει η εμπιστοσύνη. Γιατί οι αλγόριθμοι είναι αλγόριθμοι, αλλά εμείς είμαστε άνθρωποι και αυτό δεν θα αλλάξει ποτέ. Οι άνθρωποι έχουμε πολύ συγκεκριμένες ανάγκες και γι’ αυτό το λόγο με τρομάζουν όλα αυτά, γιατί πίσω από οτιδήποτε κάνουμε υπάρχουν βαθύτερες ανθρώπινες ανάγκες που είναι universal και υπάρχουν και βαθύτερα συναισθήματα τα οποία γίνονται trigger από διάφορα πράγματα.
Εάν το υλικό το οποίο καταναλώνω αυτό που κάνει είναι να τροφοδοτεί τον φόβο μου, αυτό επηρεάζει και τον τρόπο που ζω και τις αποφάσεις που παίρνω. Εάν από την άλλη το υλικό που καταναλώνω, οι άνθρωποι στους οποίους εκτίθεμαι, το περιβάλλον στο οποίο ζω, αλληλεπιδρώ, υπάρχω, ανασαίνω, τροφοδοτεί την ελπίδα, την έμπνευση, όταν συμβαίνουν όλα αυτά και οι αποφάσεις μου επηρεάζονται αντίστοιχα: το πώς μιλάω, το πώς συμπεριφέρομαι, το πώς δίνω χρόνο, όλα επηρεάζονται.
Αν το δεις δηλαδή σε ένα επίπεδο… Ας πάρουμε το παράδειγμα μιας σχολικής αίθουσας και θα σε ρωτήσω πώς το βιώνεις κι εσύ ως εκπαιδευτικός μέσα στην τάξη με τους φοιτητές σου.
Φύλλις
Ναι. Και αυτή την ισορροπία, πολύ θα τη θέλαμε. Αξισορροπία όταν όλα είναι αποτέλεσμα πόλωσης. Τραβάμε είτε από τη μία είτε από την άλλη. Πού βρίσκεται τελικά αυτό το μπάλανς; Γι’ αυτό απαιτείται πολύ επίγνωση και αυτοπαρατήρηση και συνειδητότητα για το τι κάνουμε και πώς το κάνουμε και το πώς εκπαιδεύουμε τους αλγόριθμους. Γιατί επηρεάζονται οι αποφάσεις μας από αυτό. Εσείς του marketing το λέτε αυτό. Παίρνουμε αποφάσεις με συναισθηματικό τρόπο και μετά τις εκλογικεύουμε.
Χρυσοπηγή
Απλά θα ακούσεις διαφορετικά το αρνητικό σχόλιο όταν ξέρεις ότι έρχεται με αγάπη.
Χρυσοπηγή
Ισχύει. Στην ουσία αυτό που γίνεται έτσι εν ολίγης είναι ότι από το ερέθισμα πάω κατευθείαν στην απόφαση. Και τι κάνω όλο το ενδιάμεσο στάδιο; Αυτό που λέγαμε πριν της επίγνωσης των συναισθημάτων, τις πιο βαθιές σκέψεις, τον στοχασμό, δεν υπάρχει πια λόγω της ταχύτητας. Και καταλήγουμε να είμαστε ερέθισμα-απόφαση. Η απόφαση μπορεί να είναι ένα like, μπορεί να είναι να γράψω ένα σχόλιο ή να κάνω μια κοινοποίηση ή ακόμα και «αυτό θα αποστάρω σήμερα». Μπορεί και αυτό να είναι μια απόφαση. Άρα τελικά όλα γίνονται πολύ πιο γρήγορα και χάνεται το ενδιάμεσο. Θα έλεγα ότι είμαστε λίγο σαν υπολογιστές, στις πολύ όμως πρώιμες εκδοχές του υπολογιστή, όχι στις εξελιγμένες. Άρα όλο αυτό μας κάνει να χάνουμε.
Φύλλις
Χάνουμε πάρα πολύ από το κομμάτι της ανθρωπιάς μας που είναι απαραίτητο και νομίζω ότι και οι μαρκετερς, συγγνώμη κιόλας, αλλά πολλές φορές το ξεχνάνε αυτό, ότι ο τελικός αποδέκτης αυτού που κάνουμε είναι άνθρωπος. Δεν είναι κάποιο ζόμπι ή κάποιο AI. Ανθρώπους έχουμε στην άλλη άκρη της γραμμής. Αυτό προϋποθέτει ότι μιλάμε στους ανθρώπους με τον τρόπο που μπορούν και οι ίδιοι να μας ακούσουν.
Φύλλις
Και αυτή την αποσύνδεση παρατηρώ στον κόσμο να υπάρχει· ότι δίνουμε τόσο μεγάλη βαρύτητα στο τι θέλουν οι αλγόριθμοι και ταυτόχρονα ξεχνάμε το τι χρειάζονται οι άνθρωποι. Υπάρχει πάρα πολύ μεγάλη μοναξιά στον κόσμο και αποσύνδεση. Δεν το λέω εγώ, το λένε οι έρευνες και οι στατιστικές. Και όλοι αυτοί οι άνθρωποι δεν βρίσκουν κάπου τελικά που να νιώθουν ότι ανήκουν, ούτε νιώθουν ότι υπάρχει σεβασμός απέναντί τους από τα media ή τις εταιρείες ή τα brands. Γιατί όλοι τελικά κυνηγάμε να υπηρετήσουμε τον αλγόριθμο, αλλά όχι τον άνθρωπο. Και γι’ αυτό νομίζω ότι υπάρχει αυτή η έντονη τάση προς τις κοινότητες.
Χρυσοπηγή
Και δες όμως, θα υπήρχε ένας άλλος δρόμος — δεν ξέρω αν είναι τοπικός. Ο άλλος δρόμος θα ήταν να χρησιμοποιούν, τώρα από την πλευρά των brands το λέω και των marketeers, τα social media με την αρχική τους ιδιότητα. Δηλαδή αυτή του διαλόγου και της πραγματικής σύνδεσης και επικοινωνίας, και όχι σαν broadcasting: «είμαι εδώ, πουλάω αυτό, τέλος». Δεν το κάνουμε όμως, γιατί και οι επιχειρήσεις εστιάζουν σε άλλα μέτρικς που λέγαμε πριν — στις πωλήσεις τους και σε όλα αυτά. Οπότε χάνεται αυτή η ευκαιρία.
Δεν είμαι πολύ σίγουρη ότι αυτό όμως είναι εφικτό. Δηλαδή, ακούγεται πολύ ουτοπικό, ακόμα κι αν μια επιχείρηση όντως είχε σκοπό να συνδεθεί πραγματικά, να το κάνει όλο αυτό σωστά και να ακούσει τους καταναλωτές. Συγγνώμη για τη φωνή, τελικά νομίζω ότι δεν θα την αφήσει ο αλγόριθμος. Αυτόματα, δηλαδή, ακόμα και αν ξεκινήσει σωστά, θα πάει σε ένα άλλο μονοπάτι γιατί θα δει ότι δεν εμφανίζεται το περιεχόμενό της. Ξεκινάει από εκεί.
Φύλλις
Δεν ξέρω, ίσως να χρειάζεται να παράγουμε περιεχόμενο όπως το θέλουμε εμείς και να κάνουμε λίγη υπομονή. Μπορεί — λέω τώρα, δεν ξέρω — μπορεί να το κάνω και σαν πείραμα εγώ προσωπικά. Μπορεί αυτοί οι αλγόριθμοι να εκπαιδευτούν από το μηδέν και να αρχίσουν να βλέπουν άλλα πράγματα τελείως από αυτά που έβλεπαν τόσο καιρό, και να βρίσκουν και τους κατάλληλους ανθρώπους για να τα δείξουν αυτά τα πράγματα.
Γιατί ο αλγόριθμος δεν έχει κριτική ικανότητα. Σου λέει: «Αυτό βλέπω τι τραβάει, αυτό θα δείξω». Αυτό κάνεις τόσο καιρό, εδώ και δύο, τρία, τέσσερα χρόνια. Αυτό θέλει μάλλον και το κοινό σου, αφού αυτό το κοινό βλέπω ότι αλληλεπιδρά μαζί σου. Θέλει βέβαια πολύ θάρρος να πεις: «Αλλάζω τελείως, κάνω ένα rebranding και θα ξαναβάζω κάτω όλα». Και πειραματίζομαι με κάτι πολύ διαφορετικό.
Χρυσοπηγή
Για να αλλάξει ο αλγόριθμος όπως λες, όμως, χρειάζεται αυτό να γίνει πιο μαζικά. Δεν αρκεί μόνο οι Φύλλις και οι Πηγή να το κάνουν. Παρ’ όλα αυτά, σίγουρα θα εκπαιδεύσεις τον αλγόριθμο σε ό,τι αφορά το δικό σου κοινό και το δικό σου περιεχόμενο. Αυτό είναι αλήθεια μέχρι ένα σημείο πάντως.
Φύλλις
Ένα θα πω. Ξέρω ότι το γεγονός ότι έχω χτίσει το ίδιο το newsletter και το community, εμένα προσωπικά μου αφαιρεί ένα πάρα πολύ μεγάλο κομμάτι του βάρους που μπορεί να νιώθει κάποιος social media creator που δυσκολεύεται πάρα πολύ με όλα αυτά και με τις αλλαγές. Γιατί κάθε φορά που αλλάζει ο αλγόριθμος, κάποιος καταστρέφεται, κάποιος βλέπει ξαφνικά τα νούμερά του να πέφτουν κατακόρυφα. Και δεν ξέρω καν τι σημαίνουν τελικά όλα αυτά τα νούμερα. Αλήθεια, δεν ξέρω.
Κάνω διάφορες συζητήσεις με διάφορους ανθρώπους, με πολλά και διαφορετικά επίπεδα στο πόσους followers έχουν και δεν ξέρω κι εγώ τι. Και βλέπω ότι τελικά είναι vanity metrics, αλλά επί του πρακτέου μπορεί και να μην σημαίνουν τίποτα.
Χρυσοπηγή
Θα σου το επιβεβαιώσω αυτό ότι δεν σημαίνουν τίποτα — κυρίως ό,τι αφορά το Facebook και το Instagram, στα οποία έχω μεγαλύτερη εμπειρία. Ούτε ο αριθμός των followers ούτε ο αριθμός των likes συνδέεται με το πόσες πωλήσεις έχεις τελικά. Υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις σε συγκεκριμένα πλαίσια, ωστόσο τελικά δεν συνδέονται αυτά τα δύο.
Αυτό που ήθελα επίσης να πω, έτσι και λίγο σε σύνδεση με το προηγούμενο, είναι ότι δεν είμαι σίγουρη κατά πόσο εμείς έχουμε τη δύναμη να τους αλλάξουμε τους αλγόριθμους και να τους διαμορφώσουμε όπως θέλουμε, δεδομένου ότι είναι επιχειρήσεις με βασικό τους μέτρικς το να μας κρατάνε μέσα και με βασικό τους όπλο το συναίσθημα. Αυτό το «όπου βλέπεις σοκαριστικό, πολύ χιουμοριστικό», ειδικά στο TikTok είναι πάρα πολύ έτοιμο αυτό το συναισθηματικό roller coaster που γίνεται.
Οπότε τελικά καταλήγουμε πάλι στα μικρά communities. Αυτό που λες τώρα για τα vanity metrics προσωπικά δεν το είχα ποτέ. Όταν ξεκίνησα την καριέρα μου στο marketing δεν έμπαινα στη διαδικασία να απαντήσω σε ερωτήσεις όπως «Πότε ακριβώς πρέπει να ποστάρω; Τι ώρα; Ποιο είναι το ιδανικό νούμερο followers;»
Χρυσοπηγή
Είχα πελάτη που έλεγε πως «Αν δεν φτάσω αυτόν τον αριθμό followers, δεν θα ξεκινήσω το business». Πρώτα θα φτάσω αυτούς τους followers. Τελικά δεν ξεκίνησε ποτέ το business. Έχω αντίστοιχα πελάτη που έχει περίπου 1.800 followers — δηλαδή για επίπεδο brand είναι τίποτα — και όμως πουλάει πάρα πολύ γιατί δεν βασίζεται σε αυτό το κανάλι φυσικά. Έχει ένα άλλο υγιές μοντέλο.
Τώρα, από εκεί και πέρα, αυτό που χρειαζόμαστε είναι σίγουρα και από τα brands ακόμα, και από τους creators, επίγνωση. Τι κάνουμε και γιατί το κάνουμε. Δηλαδή, είμαι εκεί για να πουλήσω; Είμαι εκεί για να συνδεθώ; Είμαι εκεί για να συνδεθώ αλλά και λίγο να πουλήσω, ας πούμε, αν τύχει να πω τέλος πάντων ποια είμαι και τι πουλάω.
Θα δεις, θα έχεις προσέξει ίσως στο LinkedIn ότι προσωπικά εγώ δεν έχω βάλει ποτέ post που να λέει τι υπηρεσίες πουλάω. Έμμεσα μπορεί να φανεί, γιατί προφανώς φαίνεται ο τίτλος του τι κάνω. Ωστόσο νομίζω ότι το βλέπω λίγο πιο ολιστικά, ακριβώς λόγω και της κούρασης των social media και όλης αυτής της κατανάλωσης και του χρόνου που περνώ. Είμαι ένας άνθρωπος με πολλά ενδιαφέροντα και δεν θέλω να είμαι ένα μόνο πράγμα στο LinkedIn — να είμαι η μαρκετίστρια ή να είμαι η καθηγήτρια.
Αυτό φυσικά σημαίνει ότι μπορεί να έχω followers που όταν θα βάλω κάτι για το κολέγιο, για παράδειγμα για τους φοιτητές μου, όπως σήμερα ένα post που δημιούργησα, μπορεί να μην ενδιαφέρει κάποιους. Κάποια άλλη στιγμή μπορεί να βάλω κάτι για μια εμπειρία που είχα ως πελάτης, να μην ενδιαφέρει κάποιους άλλους. Τελικά όμως εγώ είμαι εντάξει με τον εαυτό μου, γιατί ποστάρω αυτά που πραγματικά νιώθω εκείνη τη στιγμή. Και είναι ίσως και καλό παράδειγμα, είναι καλό και υγιές τολμώ να πω.
Γιατί είμαι ο άνθρωπος που ενώ κανονικά σαν marketer θα έπρεπε να διδάσκω ότι «θα ποστάρεις τότε και θα γράψεις με αυτόν τον τρόπο», καταλήγω να κάνω το άλλο. Έχω, σπίτι, μια καλή εμπειρία τώρα σε αυτό το podcast — μπορεί να βγω από εδώ και επιτόπου να γράψω ένα post στο LinkedIn γι’ αυτό. Γιατί ένιωσα πραγματικά ωραία και θέλω να το μεταφέρω με όλο το συναίσθημα της στιγμής και με τις σκέψεις μου. Αυτό επίσης για κάποιους μπορεί να είναι κάτι βαρετό, αλλά τελικά φαίνεται ότι αυτό συμβαίνει.
Δηλαδή νομίζω βγαίνει η αυθεντικότητα και το τι γίνεται όταν ποστάρω τη στιγμή που το νιώθω και το σκέφτομαι. Και αυτό συνδυάζεται με αυτό που έλεγες στην αρχή που συζητούσαμε πριν. Τελικά σε μένα — τουλάχιστον στον προσωπικό μου λογαριασμό — βγαίνει σε καλό. Προσπαθώ να κάνω κάποια πειράματα και στους πελάτες και να δω πώς δουλεύει. Φαίνεται ότι και σε επαγγελματικούς λογαριασμούς δουλεύει αυτό. Παραδόξως. Θέλω να πω όμως ότι η αυθεντικότητα βγαίνει και έμμεσα.
Φύλλις
Ναι, καταρχάς να πω ότι κι εγώ το απόλαυσα. Να σου πω ότι τέτοιες συζητήσεις μου θυμίζουν γιατί ξεκίνησα από την αρχή-αρχή το podcast. Αυτού του τύπου οι συζητήσεις που είναι πιο βαθιές, πιο φιλοσοφημένες, πιο ουσιαστικές, είναι αυτές που μας λείπουν μέσα στην καθημερινότητά μας. Γι’ αυτό το λόγο είχα φτιάξει τις πρώτες πρώτες «Φιλοσοφίες», τότε που ακόμα κανένας δεν άκουγε podcast, δεν ξέραμε καν τι είναι αυτό το πράγμα στην Ελλάδα. Θυμάμαι από τότε να ξεκινώ και να κάνω τέτοιες συζητήσεις και να λέω: «Φίλε, βαου, πόσο ωραίο πράγμα είναι αυτό».
Και αυτή η αυθεντικότητα μετά είναι κάτι που το νιώθει ο ακροατής, το νιώθει και ο αναγνώστης που θα δει το post και θα το διαβάσει και θα το αισθανθεί. Για να σου πω την αλήθεια, δεν κάθομαι να κάνω content plan. Ξέρω ποιοι είναι οι κεντρικοί μου άξονες, ποιες είναι οι αξίες μου, τι θέλω να μοιράζομαι, ποια πράγματα είναι κοντά στην καρδιά μου και είναι σημαντικά για μένα. Και όσες φορές προσπάθησα να φτιάξω content plan με τον κλασικό τρόπο που μαθαίνουμε σε σεμινάρια marketing, δεν μου έχει δουλέψει.
Χρυσοπηγή
Μπαίνεις σε κουτάκια.
Φύλλις
Όχι, δεν μπορώ να το κάνω. Δυσκολεύομαι πάρα πολύ, συν ότι θα μου πάρει αμέτρητες ώρες γιατί δεν μπορώ να κάνω κάτι απλά για να το κάνω. Πρέπει να γίνει σωστά. Και θα σου πω ότι για μένα αυτό είναι καλό. Γιατί όταν θα ποστάρω κάτι και θα έρθεις από κάτω να απαντήσεις, επειδή θα είναι για μένα κάτι πολύ σημαντικό, θα απαντήσω κι εγώ σε σένα μετά στο σχόλιό σου με πολύ χαρά. Ή αν διαβάσω κάτι δικό σου ή κάποιου άλλου που ακολουθώ και θεωρώ ενδιαφέρον, θα μπω στη διαδικασία να απαντήσω ουσιαστικά, όχι απλά ένα «Ουάου, ναι, συμφωνώ». Θα μπω να απαντήσω κανονικά, να κάνω συζήτηση.
Για μένα αυτό είναι συζήτηση. Και νομίζω ότι καλά όλα τα θεωρητικά και τα πρακτικά του μάρκετινγκ, αλλά όταν βάζουμε την παράμετρο της πραγματικής, ουσιαστικής επικοινωνίας, στον βαθμό που μας επιτρέπεται, τότε η συζήτηση στα social media αποκτά τελείως διαφορετική διάσταση.
Χρυσοπηγή
Εντελώς.
Φύλλις
Και μετά, αν από σένα έχω διαβάσει πέντε πράγματα που με ενδιαφέρουν και ποστάρεις κάτι που μπορεί να μην είναι ακριβώς μέσα στα ενδιαφέροντά μου, θα το κοιτάξω παραπάνω. Γιατί είναι από σένα.
Χρυσοπηγή
Και έχει ήδη συνδεθεί μαζί μου, δηλαδή με ξέρει ας το πούμε. Οπότε σε ενδιαφέρει.
Φύλλις
Ναι. Π.χ. χθες ανέβασες κάτι για το LinkedIn, ούτε like δεν έκανα από κάτω αλλά πήγα και το διάβασα όλο. Με ενδιαφέρει και λίγο γιατί με νοιάζει το πώς κινούνται οι πλατφόρμες και οι αλγόριθμοι. Αλλά εκείνη τη στιγμή δεν ήταν κάτι που όντως ήθελα να ασχοληθώ. Επειδή όμως το είδα από σένα, κάθισα και το διάβασα μέχρι το τέλος.
Χρυσοπηγή
Έβαλα όμως ένα catchy packaging πάλι. Ήταν ένα άρθρο σχετικά βαθύ, όχι πολύ βαθύ, αλλά έβαλα ένα packaging που σε προϊδέασε. Το τόνισα με κεφαλαία. Και τώρα ακόμα, δηλαδή το αστείο είναι ότι ναι, είναι ένα πιο βαθύ podcast, αλλά όταν θα πας να το προωθήσεις, να πεις «βγήκε αυτό το επεισόδιο», πάλι θα χρειαστεί να κάνεις το packaging. Και εγώ βγαίνοντας θα κάνω ένα post που δεν θα πω όλα αυτά τα πιο βαθιά που σκέφτηκα την ώρα που μιλούσα. Θα επιλέξω πάλι τι να πω.
Φύλλις
Ξέρεις όμως ποια είναι η δική μου υπόσχεση – και νομίζω την ίδια έχεις δώσει κι εσύ, που μπορεί να μην το συνειδητοποιούμε καν πολλές φορές ότι είναι υπόσχεση; Θα κάνω αυτό το μαρκετίστικο γιατί χρειάζεται με κάποιον τρόπο να τραβήξω την προσοχή σου και να μπεις να ακούσεις. Αλλά η υπόσχεση είναι ότι αυτό που θα ακούσεις μέσα, αυτό που θα διαβάσεις, έχει πραγματική αξία. Δεν είναι «σου τάζω δέκα και σου δίνω ένα». Είναι «σου τάζω ένα και σου δίνω εκατό».
Χρυσοπηγή
Η αξία είναι κάτι υποκειμενικό. Νομίζω το ακόμα πιο σημαντικό είναι να είμαι εγώ.
Φύλλις
Αυτό, να είμαι εγώ και να έχει βάθος, να έχει αξία για μένα. Αν έχει για μένα, ξέρω ότι θα έχει και για άλλους δέκα ανθρώπους. Να έχει το βάθος, να έχει την ουσία. Την ουσία μπορεί να την ορίζει ο καθένας με διαφορετικό τρόπο, αλλά θα έχει ουσία. Και δεν θα σε παραπλανεί, σίγουρα, σε καμία περίπτωση.
Χρυσοπηγή
Πάντως βλέπω, επειδή όλα αυτά που λέμε δεν εφαρμόζονται σε όλα τα κανάλια social media, στο LinkedIn πάντως εφαρμόζουν ακόμα. Βλέπω ότι αυτό που έλεγες πριν, ότι μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τον αλγόριθμο, εκεί φαίνεται ότι υπάρχει ακόμα περιθώριο για πιο βαθιά σκέψη και φαίνεται ότι το χρειαζόμαστε. Δηλαδή βλέπω όλο και περισσότερο ότι τα σχόλια που γράφονται είναι πιο βαθιά από παλιότερα. Όχι όσο θα ήθελα εγώ – δηλαδή όταν κάνω ένα post περιμένω πραγματικά τα σχόλια, τα διαβάζω, μου αρέσει πολύ και νομίζω ότι κερδίζω πάρα πολύ από το διάλογο. Ίσως δεν είναι ο διάλογος που θα ήθελα, που γράφεις, ξαναγράφει ο άλλος, ξαναγράφεις εσύ, αλλά φαίνεται ότι ακόμα το χρειαζόμαστε. Και ψάχνουμε το περιεχόμενο, το δικό σου για παράδειγμα, που πάει λίγο πιο βαθιά.
Φύλλις
Να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε, τουλάχιστον εμείς για το δικό μας μικρό κόσμο. Και δεν πειράζει, τι να κάνουμε.
Χρυσοπηγή
Φαίνεται λίγο σαν να βλογάμε τα γένια μας, αλλά δεν ήταν αυτή η πρόθεση – η αλήθεια είναι.
Φύλλις
Όχι, δεν είναι αυτή η πρόθεση. Αλλά να σου πω κάτι; Αυτή είναι η φιλοσοφία και η στάση ζωής μου. Δηλαδή, δεν μπορώ να μιλήσω για κάτι άλλο. Δεν είναι για να ευλογήσω τα γένια μου, είναι αυτή η στάση ζωής. Και νιώθω ότι όλο και λιγότερο το βλέπω γύρω μου να συμβαίνει αυτό, αλλά η δική μου πραγματική ανάγκη είναι η ουσιαστική σύνδεση και επικοινωνία. Δεν ξέρω, χωρίς αυτό δεν μπορώ να αναπνεύσω. Και νομίζω ότι το έχουμε ανάγκη όλοι και κάπως θάβεται αυτό κάτω από ένα σωρό πράγματα που τελικά δεν έχουν ουσία.
Χρυσοπηγή
Πολλά θάβονται μέσα στην καθημερινότητα. Δηλαδή αν το πάρεις και σε πραγματικό επίπεδο, πέρα από τα social media, σε ένα καφέ πόσες φορές κάνουμε μια πολύ βαθιά συζήτηση, ειδικά όταν βλέπουμε ότι ο άλλος είναι κουρασμένος, καταπονημένος, έχει κάτι άλλο στο μυαλό του. Πολλές πραγματικές συζητήσεις μένουν στην επιφάνεια – τουλάχιστον αυτό νιώθω εγώ κάποιες φορές, ότι θα ήθελα να πάω πιο κάτω, αλλά είναι ως εκεί σε αυτό το πλαίσιο. Μπορεί κάποια άλλη στιγμή. Δεν νομίζω ότι έχει να κάνει μόνο με τα social, αλλά με τη γενικότερη κόπωση που έχουμε και το στρες.
Φύλλις
Δεν ξέρω. Καταρχάς, θα αρχίσουμε να βγαίνουμε για καφέ μεταξύ μας. Αλλά πέρα από αυτό, να σου πω ότι η εμπειρία μου δεν δείχνει αυτό. Γιατί έχω αυτή την τάση, όπως είμαι σαν άνθρωπος, να κάνω ερωτήσεις και να πηγαίνω πιο βαθιά. Δεν το επιδιώκω συνειδητά. Συμβαίνει, γιατί μου αρέσει να κάνω ερωτήσεις, να ακούω και να συζητάω.
Φύλλις
Αλλά πέρα από αυτό, να σου πω ότι η εμπειρία μου δεν δείχνει αυτό. Γιατί έχω αυτή την τάση όπως έναν άνθρωπος να κάνω ερωτήσεις και να πηγαίνω πιο βαθιά. Δεν το επιδιώκω συνειδητά. Συμβαίνει, γιατί μου αρέσει να κάνω ερωτήσεις και να ακούω και να συζητάω.
Χρυσοπηγή
Αν ο απέναντί σου όμως δεν είναι σε φάση γιατί είναι πολύ…
Φύλλις
Κουρασμένος. Το σίγουρα με το ακούω, αλλά πολλές φορές όταν είναι πολύ κουρασμένος και δεν είναι σε φάση, δεν βγαίνει και για καφέ. Οπότε δεν ξέρω κιόλας, δηλαδή γιατί βγαίνουμε για καφέ; Για να κοιταζόμαστε και να λέμε για τον καιρό και για την επικαιρότητα; Όλα απαιτούν ενέργεια.
Χρυσοπηγή
Επιλέγουμε όμως να καταπραΰνουμε τον εαυτό μας σε τέτοιες φάσεις και να πάμε στα εύκολα, και offline και online.
Φύλλις
Ναι, δεν ξέρω. Συμβαίνει, δεν λέω ότι δεν συμβαίνει — κι εγώ το βλέπω να γίνεται — αλλά πολλές φορές, παρόλα αυτά, καταλήγουμε να συζητάμε και για άλλα πράγματα, πιο βαθιά και πιο ουσιαστικά. Και προφανώς δεν μιλάω τώρα ότι αρχίζουμε και μιλάμε για την εντελέχεια του Αριστοτέλη, όχι, δεν είμαστε από αυτούς. Όχι. Ουσιαστικά ανθρώπινα πράγματα μας νοιάζουν όλους.
Χρυσοπηγή
Αυτό όμως για να το κάνεις πρώτα απ’ όλα σημαίνει ότι στον κύκλο σου έχεις ανθρώπους που έχουν και αυτή την επίγνωση και παρατηρούν και τη δική τους συμπεριφορά και των άλλων. Για να φτάσεις σε ένα μεγαλύτερο βάθος, δηλαδή, χρειάζεται πάλι ο χρόνος. Άρα έχει πολύ να κάνει με το ποιοι είμαστε στην καθημερινότητά μας, τι δουλειά κάνουμε, πού επενδύουμε τον χρόνο μας. Από έναν άνθρωπο ο οποίος κάνει, για παράδειγμα, τρεις δουλειές, δεν μπορώ να έχω την απαίτηση να έχει χρόνο για σκέψη. Άρα η επικοινωνία είναι σίγουρα διαφορετική.
Φύλλις
Ναι, σίγουρα. Παρ’ όλα αυτά θα πω ότι το οφείλουμε στον εαυτό μας να δημιουργούμε λίγο, λίγο, έστω και λίγο χώρο και χρόνο. Για εμάς, δεν λέω τώρα για τις παρέες μας και τους καφέδες μας και δεν ξέρω κι ούτε, αλλά για να σκεφτόμαστε εμείς για εμάς. Αλεπίδε μου, τι είναι σημαντικό για μένα; Γιατί δεν έχει άλλη ευκαιρία η ζωή, δεν είναι πρόβα, είναι παράσταση, που λέει και το άσμα. Τι ωραίο. Ωραίο. Είναι παράσταση, οπότε δεν έχει δεύτερη ευκαιρία, αυτό είναι. Τι κάνουμε με αυτό;
Τελευταία ερώτηση, εδώ μεταξύ. Γιατί έχω δύο-τρία πράγματα ακόμα, αλλά είναι τελευταία ερώτηση σε ό,τι αφορά αυτά που συζητάμε. Οι φοιτητές σου και η φοιτητριά σου, πώς βλέπεις να τα αντιμετωπίζουν όλα αυτά;
Χρυσοπηγή
Πολύ δύσκολη ερώτηση έκανες τώρα. Έχω τη χαρά και την τιμή να διδάσκω φοιτητές από όλον τον κόσμο. Δηλαδή τώρα, στο συγκεκριμένο ακαδημαϊκό εξάμηνο, οι φοιτητές μου ήταν από παντού και λιγότερο από την Ελλάδα. Οπότε βλέπω ταυτόχρονα πώς κινείται όλο το πράγμα παγκόσμια, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά αυτή τη γενιά, την Gen Z.
Δυστυχώς βλέπω ότι αυτό επηρεάζει πολύ τον τρόπο που επικοινωνούμε και πραγματικά, σε πραγματικό επίπεδο, όλα γίνονται λίγο πιο επιφανειακά. Ωστόσο, αν σκάψεις βρίσκεις. Και αυτό είναι πολύ καλό. Δηλαδή, σε αυτή τη νέα γενιά φαίνεται ότι επειδή έχουν μεγαλώσει μέσα στα social και τα έχουν δει και τα καλά και κυρίως τα κακά, νομίζω ότι υπάρχει μία πιο βαθιά σκέψη. Μπορεί να είναι δικό μου προσωπικό φίλτρο αυτό, αλλά είναι σαν να περιμένει να δει ποιον θα τη δείξουν, πού θα βγει, με ποιον μπορούν να κάνουν πιο βαθιά συζήτηση.
Φύλλις
Περίπτωση να είναι αυτό το σοσιαλμυδιακό ένστικτο που λέγαμε πριν ξεκινήσουμε την ηχογράφηση;
Χρυσοπηγή
Δεν ξέρω να σου πω την αλήθεια. Δηλαδή, εγώ βλέπω όλη τους τη σχέση και με τα social media, αλλά και με το AI, που κακά τα ψέματα, μέσα στην εκπαίδευση έχει μπει πολύ και επίσης επηρεάζει την κριτική σκέψη, τη σκέψη γενικότερα, τη δημιουργικότητα, την παραγωγή ιδεών και όλο αυτό. Βλέπω ότι σε συζητήσεις μαζί τους για το πώς τα βλέπουν όλα αυτά, ενώ αρχικά φαίνεται ότι «αυτή είναι η κατάσταση, δεν μπορούμε να την αλλάξουμε», τελικά φαίνεται ότι έχουν αυτό το «μετά», αυτή τη μετα-επίγνωση του τι γίνεται και είναι πολύ βαθιά προβληματισμένοι.
Φύλλις
Για να δούμε πού θα πάει όλο αυτό. Θα μάθουμε, εδώ θα είμαστε. Ή μπορεί και να μην είμαστε, και να είναι τα παιδιά. Θα δείξει.
Χρυσοπηγή
Το σίγουρο είναι ότι αλλάζει πολύ γρήγορα όλο αυτό. Βλέπεις ότι ακόμα και το LinkedIn, που είναι πιο παραδοσιακό μέσο, γρήγορα αλλάζει ο αλγόριθμος. Προωθεί τα βίντεο, προωθεί το πιο σοκαριστικό περιεχόμενο, το περιεχόμενο με βρισιές και όλα αυτά, το οποίο προσωπικά με διώχνει λίγο.
Φύλλις
Το καταλαβαίνω, αλλά είναι μια άλλη συζήτηση.
Χρυσοπηγή
Αυτό ρε, θα με πούνε «θιά», αυτό που λένε στα social «θιά», αλλά καλώς ή κακώς, με διώχνει.
Φύλλις
Προτιμώ κι εμένα να με αποκαλούν «θιά», παρά αυτό το πράγμα το οποίο τελικά είναι μη αυθεντικό. Γιατί δεν μπορώ να δεχτώ ότι αυτός ο άνθρωπος στη ζωή του είναι αυτή η περσόνα που βρίζει και κράζει και δεν ξέρω κι εγώ τι. Δεν το δέχομαι. Οι περισσότεροι άνθρωποι που στην πραγματική ζωή ελευθερούμε δεν είμαστε έτσι. Άρα λοιπόν, τι είναι αυτό που θες να δείξεις;
Χρυσοπηγή
Αφού είσαι δηλαδή κόμι λιφό στην καθημερινότητά σου, γιατί στα social βγάζεις έναν άλλο εαυτό; Γιατί πουλάει, είναι η σύντομη απάντηση. Το ένα και το άλλο είναι — πέρα από το ότι πουλάει — στο marketing λέμε ότι χρειάζεται διαφοροποίηση. Άρα αν αυτός θέλει να τοποθετηθεί στην αγορά και ξέρει ότι όλοι μιλάμε με έναν πιο mainstream, κόμι λιφό τρόπο, μπορεί να είναι και αυτός ο τρόπος να διαφοροποιηθεί. Καλώς ή κακώς, δεν μπορώ να το κρίνω. Το αν σημαίνει να είναι αυθεντικό είναι άλλο θέμα.
Φύλλις
Το αυθεντικό πάντα θα ξεχωρίσει με τον τρόπο του, πάντα. Δεν υπάρχει επιλογή. Μπορεί να μην έχει το reach που θα έχει το τραβηγμένο, αλλά μάλλον θα βρεθεί μπροστά στον κατάλληλο κόσμο. Και αυτό είναι πιο σημαντικό από το να έχεις τεράστια απήχηση ούτως ή άλλως.
Χρυσοπηγή
Οπότε δεν ξέρω… ξέρεις τι ερώτηση μου είναι; Αυτό είναι όντως αυθεντικό;
Φύλλις
Μου είναι κι εμένα ερώτημα.
Χρυσοπηγή
Δεν ξέρω αν υπάρχει αυτό το αυθεντικό εντελώς. Δηλαδή θέλω να πω, και εμείς λέμε ότι βγάζουμε περιεχόμενα αυθεντικά, αλλά σίγουρα υπάρχουν άλλες τόσες αυθεντικές στιγμές — αρνητικές — που δεν τις βγάζουμε. Τελικά δηλαδή φτιάχνουμε, αυτό που λέει μια καθηγήτρια στο Ιόνιο, η Πατρίτσια Γερακοπούλου, φτιάχνουμε ένα κολάζ με το ποιοι είμαστε. Ειδικά στο Instagram αυτό είναι πάρα πολύ έντονο, που έχουμε και τις φωτογραφίες, εκεί τα καρουζέλ. Φτιάχνουμε αυτό το κολάζ του ποιοι είμαστε και της ταυτότητάς μας που είναι πολύ προσεκτικά επιλεγμένο.
Δεν θα βγάλω στα social, ας πούμε, τη στιγμή που φωνάζω στο παιδί μου — γιατί υπάρχουν και αυτές οι στιγμές — βγάζω στα social τη στιγμή που περνάω καλά με το παιδί μου. Άρα ναι, και το ένα είναι αυθεντικό και το άλλο, αλλά έχω βάλει το φίλτρο του να βγουν μόνο αυτά που ταιριάζουν με την εικόνα.
Φύλλις
Κάνουμε και στη ζωή, να το κάνουμε μόνο στα social media;
Χρυσοπηγή
Ισχύει αυτό.
Φύλλις
Δηλαδή και αυτά μια μικρογραφία του ποιοι είμαστε και πώς συμπεριφερόμαστε στην κανονική μας ζωή είναι. Προσωπικά θα σου πω ότι επιλέγω να μοιράζομαι και τις αποτυχίες και τα στραβά, και έχω δει ότι μάλλον αυτά έχουν και ένα virality παραπάνω. Επειδή ταυτιζόμαστε, δηλαδή δεν χρειάζεται να βρίζουμε και να κράζουμε. Μπορεί να μοιραστούμε με λίγο παραπάνω αυθεντικότητα κάτι δικό μας που ίσως να μην είναι και τόσο γαμάτο και τέλειο. Και επειδή όλα αυτά είναι universal, όλοι έχουμε βιώσει αποτυχίες, συνδεόμαστε κιόλας μαζί τους.
Χρυσοπηγή
Είναι η ευαλωτότητα αυτό το, αν κάποιος έχει τη διάθεση να δείξει πιο ευάλωτος και να σπάσει λίγο αυτό το προσωπείο, αν υπήρχε προσωπείο τέλος πάντων.
Φύλλις
Δεν θα τελείως ποτέ αυτή συζήτηση, το κατάλληλα, έχουμε περάσει την μια ώρα, αλλά θα τη σταματήσουμε κάπου εδώ, και επίσης έχω για σένα συγκεκριμένα από μια ομιλία σου σημειωμένο κάπου στο keep μου και ένα άλλο θέμα το οποίο μπορούμε να συζητήσουμε στο μέλλον. Θα τα δούμε αυτά μετά.
Χρυσοπηγή
Ή σε καφέ.
Φύλλις
Ναι.
Χρυσοπηγή
Ή σε καφέ που θα γίνει podcast.
Φύλλις
Ή σε καφέ που θα γίνει podcast, ναι. Θα παίρνω μαζί μου το μικρόφωνο από εδώ και πέρα.
Φύλλις
Υπάρχει κάτι τελευταίο που δεν κάλυψα και θα ήθελες να μοιραστείς;
Χρυσοπηγή
Μα, καλή ερώτηση. Θα σκεφτώ λίγο. Αυτό που μου έρχεται στο μυαλό δεν είναι δικό μου. Διάβαζα πρόσφατα δύο βιβλία. Το ένα ήταν ο καπιταλισμός της πλατφόρμας και το άλλο ήταν του Βαρουφάκη, δεν θυμάμαι τον τίτλο, τεχνοφεουδαλισμός νομίζω.
Χρυσοπηγή
Χρειάζεται να είμαστε πολύ ενεργοί σαν καταναλωτές και σαν χρήστες στα social για το που επενδύουμε το χρόνο μας αρχικά και την προσοχή μας, τον πολυτιμότερο πόρο. Και ότι με αυτό κάποιοι άλλοι βγάζουν χρήματα. Δηλαδή ναι, μην κερδίζουμε, αλλά στην πραγματικότητα διαθέτουμε έναν πολύτιμο γνωστικό πόρο που ίσως είναι και το πιο σημαντικό, γιατί από την προσοχή εξαρτώνται όλα τα επόμενα. Η μνήμη, η σκέψη και όλα τα υπόλοιπα, και αυτή τη δύναμη τη χαρίζουμε και γινόμαστε εμείς το προϊόν.
Φύλλις
Γι’ αυτό λέω και προσπαθώ να προσελκύσω τόσο κόσμο στο να χτίσουμε αυτή τη συνήθεια του να παίρνουμε χώρο και χρόνο για εμάς. Γιατί αυτό μετά είναι μεταφερσίσιμο. Κάνεις spill over και όλους τους υπόλοιπους τομείς. Σε βάζεις τη διαδικασία να δημιουργείς χώρο ανάμεσα στο ερέθισμα και την αντίδραση που έλεγε ο Βίκτορ Φράνκλ.
Φύλλις
Και τελικά αυτός ο χώρος είναι που σε βοηθάει να παρεισδύσεις τη δύναμή σου και να ορίσεις το που θα δώσεις, που θα χαρίσεις την προσοχή σου και που θα την επενδύσεις τελικά.
Χρυσοπηγή
Την ανθρωπινότητά σου, αν υπάρχει αυτή η λέξη. Γιατί στην ουσία αυτό είναι ο άνθρωπος. Το ενδιάμεσο, τη σκέψη, το λόγο, το σύστημα. Όλο το άλλο είναι καθαρά υπολογιστικό.
Φύλλις
Πάρα πολύ μου άρεσε αυτή τη ζήτηση, το λέω. Και νομίζω θα αρέσει και στους ακροατές μας. Σε ευχαριστώ πολύ.
Φύλλις
Χρυσοπηγή, που μπορούμε να σε βρούμε και να μάθουμε περισσότερα, λοιπόν;
Χρυσοπηγή
Όπως καταλάβατε από την προηγούμενη κουβέντα, κυρίως στο LinkedIn. Εκεί ποστάρω κυρίως κείμενα. Δεν θα δείτε βιντεάκια μου, προς το παρόν τουλάχιστον. Ούτε φωτογραφίες στην καθημερινότητα, όσο μπορώ και το κρατάω και δεν με έχει εκπαιδεύσει ο αλγόριθμος.
Χρυσοπηγή
Στα υπόλοιπα social media είμαι κυρίως με πιο προσωπικό περιεχόμενο, αλλά το LinkedIn νομίζω είναι το μέσο για διάλογο και κουβέντα. Έχω φυσικά και το website μου για όποιον ενδιαφέρεται για κάτι πιο επαγγελματικό, για τις υπηρεσίες, αλλά το ξεκίνημα της κουβέντας μας συνήθως γίνεται στο LinkedIn.
Φύλλις
Ωραία. Θα έχω και όλα τα links ότους ή άλλους μαζί με το άρθρο, μαζί με το podcast, συγγνώμη, και θα μπορούν να σε βρουν πιο εύκολα και να έρθουν να σε ακολουθήσουν στο LinkedIn γιατί γράφεις πολύ ωραία πράγματα.
Χρυσοπηγή
Σε ευχαριστώ πολύ.
Φύλλις
Και ενδιαφέροντα και ενημερωτικά και διαφωτιστικά γενικά, και μ’ αρέσει που έχεις αυτή την φιλοσοφία του ξεκινάω διάλογο, δεν είναι απλά ήρθα να ποστάρω για να δείξω το μπόι μου.
Φύλλις
Ξεκινάω συζητήσεις και μπορούν αυτές οι συζητήσεις να έχουν ουσία και βάθος, και αυτό είναι το πιο σημαντικό στις μέρες μας. Αυτό χρειαζόμαστε όλο και περισσότερο. Offline και online.
Χρυσοπηγή
Ναι, σε ευχαριστώ πάρα πολύ, ήταν πολύ ωραία.
Φύλλις
Χαίρομαι, καλή συνέχεια σε όλους.
***
Προσωπικά, απήλαυσα τη συζήτηση με τη Χρυσοπηγή και, για να έφτασες ως εδώ, μάλλον άρεσε και σ’ εσένα.
Ο δικός μου στόχος είναι να προβληματιστείς και, αν πρόκειται να κρατήσεις ένα μόνο πράγμα από το επεισόδιο, θα ήθελα να είναι η πρόθεση τού να αρχίσεις να δημιουργείς χώρο και χρόνο για να σκέφτεσαι. Δίχως αυτόν τον χώρο που πρώτα δημιουργούμε μέσα μας, δυστυχώς δεν μπορούμε να πάρουμε καμία συνειδητή απόφαση και μετατρεπόμαστε σε παραπροϊόν του κόσμου γύρω μας. Μπαίνουμε στον αυτόματο και απλά υπάρχουμε.
Η αυτογνωσία και η επίγνωση είναι υπερδύναμη. Ειδικά στην εποχή μας, όπου όλα συμβαίνουν γρήγορα και δεν έχουμε καν χρόνο να φάμε το φαγητό μας με ηρεμία – πόσο μάλλον να κάνουμε άλλα σημαντικά πράγματα χωρίς πίεση και άγχος.
Ακολούθησε τη Χρυσοπηγή στο LinkedIn – μόνο να κερδίσεις μπορείς. Και, μιας και το αναφέραμε πολύ στο επεισόδιο, κάνε την εγγραφή σου στο Growth Academy – την κλειστή και προστατευμένη κοινότητά μας όπου θα βρεις μόνο σκεπτόμενα άτομα και υλικό με μεγάλη αξία για τη μάθηση και την ανάπτυξή σου.
