Δοκίμασες να είσαι καλή με τον εαυτό σου. Τα ωραία λόγια, τα αφρόλουτρα, τις θετικές σκέψεις, το «δικαιούμαι λίγο χρόνο για μένα». Και κάπου βαθιά, ένα ερώτημα που δεν λες φωναχτά: γιατί δεν άλλαξε τίποτα;
Θέλω να σου πω κάτι, γιατί το ακούω συνέχεια από ανθρώπους που κάνουν ήδη τη δουλειά. Δεν φταις εσύ. Σου πούλησαν την αυτοσυμπόνια μισή, και μάλιστα το λάθος μισό.
Η παρηγοριά δεν είναι αυτοσυμπόνια
Εδώ ξεκινάει η σύγχυση. Μάθαμε ότι αυτοσυμπόνια σημαίνει «να είμαι μαλακή με τον εαυτό μου». Να μην τον κρίνω. Να του λέω ότι όλα είναι καλά.
Αυτό, όμως, δεν είναι αυτοσυμπόνια. Είναι παρηγοριά. Και η παρηγοριά έχει μια συγκεκριμένη δουλειά: σε ηρεμεί για λίγο και σε αφήνει ακριβώς εκεί που ήσουν. Η αυτοσυμπόνια κάνει κάτι εντελώς διαφορετικό – σε αλλάζει.
Σκέψου τη διαφορά ανάμεσα σε δύο φίλες. Η μία, ό,τι κι αν της πεις, σου απαντάει «είσαι τέλεια, μην ανησυχείς». Φεύγεις από το τραπέζι ίδια. Η άλλη σε κοιτάζει στα μάτια και σου λέει την αλήθεια, με αγάπη αλλά χωρίς φόβο. Φεύγεις αλλαγμένη. Η παρηγοριά είναι η πρώτη φίλη. Η αυτοσυμπόνια είναι η δεύτερη.
Το εμπόριο του wellness κράτησε το κομμάτι που πουλάει εύκολα (τα κεριά, τα quotes, το χάδι) και πέταξε το κομμάτι που κοστίζει (την καθαρότητα, τα όρια, τη δράση). Γι’ αυτό, όταν δοκίμασες «να είσαι καλή με τον εαυτό σου» και δεν δούλεψε, το συμπέρασμα δεν είναι ότι η αυτοσυμπόνια δεν είναι για σένα. Είναι ότι δοκίμασες το marketing της, όχι την ίδια.
Τα δύο πρόσωπα που σου έκρυψαν
Η ερευνήτρια που όρισε την αυτοσυμπόνια, η Kristin Neff, εξηγεί ότι η αυτοσυμπόνια έχει δύο πρόσωπα. Το ένα είναι τρυφερό: σε δέχεται, σε παρηγορεί, σε ηρεμεί. Το άλλο είναι δυναμικό: σε προστατεύει, βάζει όρια, σε παρακινεί να αλλάξεις αυτό που σε πληγώνει.
Το wellness σου πούλησε μόνο το τρυφερό μισό. Και η ίδια η Neff το λέει καθαρά: η πολλή τρυφερότητα χωρίς δράση οδηγεί σε παθητικότητα και αποφυγή. Δηλαδή, η μισή αυτοσυμπόνια δεν είναι απλώς ελλιπής. Χωρίς το δυναμικό της κομμάτι, μπορεί να σε αποκοιμίσει.
Να το πούμε αλλιώς. Η σκληρότητα με τον εαυτό σου σε εξαντλεί. Η «τρυφερότητα» χωρίς να έχει θεμέλια να στηριχτεί σε αποκοιμίζει. Η αληθινή αυτοσυμπόνια δεν είναι κανένα από τα δύο. Είναι η τρίτη επιλογή, και έχει θεμέλια.
Το framework: σε βλέπει, σε κρατάει, σε κινεί
Αν θέλεις έναν απλό τρόπο να θυμάσαι τι είναι η αληθινή αυτοσυμπόνια, κράτα τρεις λέξεις. Η αληθινή αυτοσυμπόνια σε βλέπει, σε κρατάει, σε κινεί. Και το ωραίο είναι ότι μπορείς να τα χρησιμοποιήσεις σαν εργαλείο ελέγχου: αυτό που κάνω τώρα με βλέπει, με κρατάει, με κινεί; Ή απλώς με βολεύει ώστε να μην κοιτάξω την αλήθεια κατάματα;
ΒΛΕΠΕΙ: η καθαρότητα είναι η πρώτη πράξη καλοσύνης
Πόσες φορές έχεις πει στον εαυτό σου «δεν πειράζει», όχι επειδή δεν πείραζε, αλλά επειδή δεν άντεχες να κοιτάξεις; Αυτό δεν είναι καλοσύνη. Είναι το να γυρνάς το βλέμμα αλλού.
Η αληθινή αυτοσυμπόνια δεν κλείνει τα μάτια. Σε βλέπει καθαρά. Ο φιλόσοφος Albert Camus είχε μια λέξη γι’ αυτό, lucidité: να κοιτάς την πραγματικότητα κατάματα, χωρίς παρηγορητικά ψέματα στον εαυτό σου. Και μόλις δεις καθαρά, ξέρεις ακριβώς τι έχεις μπροστά σου, άρα μπορείς να κινηθείς. Η καθαρότητα δεν είναι σκληρότητα. Είναι η πρώτη πράξη καλοσύνης.
ΚΡΑΤΑΕΙ: δεν είσαι η μόνη
Όταν τα θαλασσώνεις, η πρώτη σκέψη είναι συνήθως «μόνο σ’ εμένα συμβαίνει, οι άλλοι το έχουν βρει». Αυτή η αίσθηση ότι είσαι η μόνη είναι το ψέμα. Και σε αφήνει μόνη ακριβώς τη στιγμή που χρειάζεσαι περισσότερο να μη νιώθεις μόνη.
Το ψεύτικο self-care είναι σαν μαξιλάρι: πέφτεις πάνω του στα μαλακά, ανακουφίζεσαι, και μένεις κάτω. Η αληθινή αυτοσυμπόνια είναι δίχτυ ασφαλείας: δεν σε αφήνει να τσακιστείς, ούτε όμως σε κρατάει ξαπλωμένη. Σε πιάνει ώστε να αντέξεις να ξανασηκωθείς. Και σε κρατάει επειδή σου θυμίζει ότι δεν είσαι ελαττωματική και μόνη σε αυτό, είσαι άνθρωπος, όπως όλοι. Γι’ αυτό αντέχεις να μείνεις με το δύσκολο αντί να το αποφύγεις. Και το να μη φεύγεις είναι η μισή δουλειά.
ΚΙΝΕΙ: αυτοσυμπόνια που σε ξανασηκώνει
Το αφρόλουτρο, το επεισόδιο στο Netflix, το «δικαιούμαι ξεκούραση». Μερικές φορές είναι αληθινή ξεκούραση. Και άλλες φορές είναι ο πιο κομψός τρόπος να μην κάνεις αυτό που φοβάσαι. Η ερώτηση που σπάνια κάνουμε είναι η εξής: αυτό που κάνω τώρα με ξεκουράζει, ή με βοηθάει να μην κοιτάξω αυτό που φοβάμαι;
Υπάρχουν δύο δρόμοι που νομίζουμε ότι μας πηγαίνουν μπροστά, κι όμως και οι δύο μας κρατούν κολλημένες. Ο πρώτος: πιέζεσαι, σκληραίνεις, εξαντλείσαι, σταματάς. Ο δεύτερος: χαλαρώνεις, παρηγοριέσαι, ξεχνάς, μένεις στα ίδια. Το γκάζι που πατάς μέχρι να καεί η μηχανή και το φρένο που είναι μονίμως πατημένο. Κανένας δρόμος δεν σε πηγαίνει κάπου.
Υπάρχει, όμως, κι ένας τρίτος δρόμος. Η αληθινή αυτοσυμπόνια δεν είναι το μαλακό τέλος της μέρας. Είναι η εκκίνηση για το επόμενό σου βήμα. Μια έρευνα το έδειξε καθαρά: όσοι φέρθηκαν με συμπόνια στον εαυτό τους μετά από μια αποτυχία, προσπάθησαν περισσότερο μετά, όχι λιγότερο. Η αυτοσυμπόνια δεν σε κάνει να τα παρατάς. Σε κάνει να ξαναπροσπαθείς. Η αναγνώριση του ότι είναι ΟΚ να μην τα καταφέρνεις πάντα είναι η αφετηρία, όχι προορισμός.
Η άσκηση: αυτοσυμπόνια σε τρία λεπτά με journaling
Τα τρία βήματα που ακολουθούν δεν είναι καινούργια. Τα μάζεψες ήδη, ένα σε κάθε κομμάτι του παραπάνω framework. Πάρε το ημερολόγιό σου και δώσε στον εαυτό σου τρία λεπτά.
- Βλέπω: Τι είναι αλήθεια αυτή τη στιγμή; Μία πρόταση, χωρίς να τη μαλακώσεις και χωρίς να τη μεγεθύνεις. Ακριβώς όπως είναι.
- Κρατιέμαι: Πώς θα το έλεγα σε μια φίλη στην ίδια ακριβώς θέση; Ο τόνος σου θα αλλάξει, κι ο τόνος είναι το μισό της δουλειάς.
- Κινούμαι: Ποια είναι η μία μικρή κίνηση για σήμερα; Όχι το πλάνο. Η μία κίνηση.
Ένα βήμα για σήμερα, όχι από Δευτέρα.
Πριν κλείσουμε
Η αυτοσυμπόνια που σου πούλησαν σε παρηγορούσε και σε άφηνε εκεί. Η αληθινή σε βλέπει, σε κρατάει, και σε κινεί.
Κράτα μια ερώτηση για σήμερα: η τελευταία φορά που είπες στον εαυτό σου «δεν πειράζει», σε βοήθησε να δεις καθαρά, ή σε βόλεψε να μην κοιτάξεις;
Πες την απάντηση φωναχτά σε κάποιον ή κάποια που εμπιστεύεσαι. Όχι για εκείνον, για σένα. Ο τρόπος που θα το εξηγήσεις θα σου πει πράγματα που μόνη σου δεν θα έβλεπες.
Κι αν νιώθεις ότι ξέρεις ακριβώς τι πρέπει να κάνεις αλλά κάτι μέσα σου δεν σε αφήνει, αυτό ακριβώς δουλεύουμε μαζί, με δομή και κάποιον δίπλα σου, μέσα στο Growth Academy.
Θέλεις μια σκέψη σαν κι αυτή κάθε Παρασκευή; Γράψου στο newsletter «Βήμα πίσω». Κι αν αναρωτιέσαι γιατί ξεκινάς και σταματάς συνέχεια, κάνε το τεστ αναβλητικότητας και δες τι πραγματικά σε κρατάει πίσω.
Πηγές
- Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity (Τα τρία συστατικά της αυτοσυμπόνιας: καλοσύνη προς τον εαυτό, κοινή ανθρώπινη εμπειρία, επίγνωση.)
- Neff, K. D. (2021). Fierce Self-Compassion: How Women Can Harness Kindness to Speak Up, Claim Their Power, and Thrive. HarperWave. (Τα δύο πρόσωπα της αυτοσυμπόνιας: το τρυφερό και το δυναμικό.)
- Breines, J. G., & Chen, S. (2012). Self-compassion increases self-improvement motivation. Personality and Social Psychology Bulletin (Η αυτοσυμπόνια μετά από αποτυχία αυξάνει το κίνητρο για βελτίωση, όχι το αντίθετο.)
- Φιλοσοφική αναφορά: Albert Camus, Ο Μύθος του Σίσυφου (1942), για την έννοια της lucidité, της διαύγειας απέναντι στο πραγματικό.
